Kort in onderzoek

NEANDERTHALERS

OERMENS MET VEREN

Laat de indianen het niet horen: in Europa droegen de Neanderthalers tienduizenden jaren geleden al vogelveren als versiering. Dat althans denkt een internationaal onderzoeksteam dat 1699 al bekende archeologische vindplaatsen opnieuw bestudeerde. Niet alleen lijken de Neanderthalers een voorkeur te hebben gehad voor leefplekken in de buurt van vogels, uit snijsporen aangebracht in vogelbotjes maken de onderzoekers op dat de Neanderthalers doelbewust veren wegsneden uit de vleugels. Dat moet duiden op gebruik als versiering, schrijven de onderzoekers in het vakblad PLoS One. Verentooien zouden erop duiden dat de Neanderthalers, die destijds werden gehouden voor simpele holbewoners, een veel ontwikkelder geestesleven hadden dan men dacht.

SPERMA GEFILMD

ZAAD DRAAIT RECHTSOM

Voor het eerst is het wetenschappers gelukt om zwemmende spermacellen te filmen. Dat leverde meteen een verrassing op: zo'n 5 procent van de zaadcellen blijkt te zwemmen in een kurkentrekkerpatroon - en haast allemaal doen ze dat rechtsdraaiend. Waarom ze dat doen, is onduidelijk. Aydogan Ozcan en collega's van de universiteit van Californië in Los Angelos filmden de cellen door er twee gekleurde lampjes op te richten. Daarna reconstrueerden ze op de computer uit de 'schaduwen' een 3D-beeld van het zwemmen. Met deze methode lukte het om liefst 15 duizend spermacellen tegelijk te filmen, melden ze in het vakblad PNAS. Dat is een huzarenstukje, want sperma zwemt zeer snel: een gezonde zaadcel legt ongeveer 25 keer zijn lichaamslengte af per seconde, wat omgerekend naar mensen zou neerkomen op een slordige 180 kilometer per uur.

MATERIAALKUNDE

CONDOOM VOOR TANDEN

Materiaalwetenschappers aan de universiteit van Kinki in het westen van Japan hebben een soort condoom voor tanden gepresenteerd. Het doorzichtige hoesje is gemaakt van het tandglazuur-mineraal apatiet en moet beschadigde en gevoelige tanden beschermen. Hoewel apatiet een zeer hard mineraal is, is het hoesje flexibel doordat het extreem dun is. Het team werkt nu aan een manier om de productie en het aanbrengen van het tandcondoom te vereenvoudigen, voor gebruik bij de tandarts. De onderzoekers denken de gepatenteerde vondst over enkele jaren op de markt te kunnen brengen.

MICROSCOPIE

BINDINGEN IN BEELD

Onderzoekers van IBM in Zürich hebben het wereldrecord inzoomen gebroken. Met een krachtige microscoop hebben ze als eersten een opname gemaakt waarop de chemische bindingen in een enkel molecuul zijn te zien (foto onder). Een molecuul is de kleinste bouwsteen van een zuivere stof: als je een molecuul verder opdeelt in atomen verliezen die de chemische eigenschap van de stof. De onderzoekers gebruikten voor hun hoogstandje een atoomkrachtmicroscoop. Zo'n instrument kan een oppervlakte op atomair niveau 'lezen' zoals de naald van een platenspeler de groeven van een lp aftast. Dat werkt alleen in een volstrekt trillingsvrije omgeving en bij een temperatuur van 286 graden onder nul.

GENETICA

KHOISAN BLIJKT OERVOLK

Het was druk in de wieg van de mensheid. Genetici hebben ontdekt dat de Zuid-Afrikaanse 'klik-sprekende' volkeren Khoi en San zich al honderdduizend jaar geleden hebben afgetakt van de menselijke stamboom. Dat is dezelfde periode waarin onze moderne soort in Afrika ontstond. De extreem vroege afsplitsing werd al verwacht, maar is nu 'zeer fraai bevestigd', zegt de Leidse hoogleraar populatiegenetica Peter de Knijff desgevraagd. 'Het wachten is nu vooral op het dna van oude moderne mensen', aldus De Knijff. Die moeten, anders dan het dna van de Khoi en de San, meer licht werpen op de afstamming van onder meer de moderne westerling - de Kaukasische mens.

KLIMAAT

WEER MINDER POOLIJS

Het jaar 2012 gaat de boeken in als het jaar met het minste zomerijs op de Noordpool ooit. Blijkens satellietwaarnemingen bereikte het ijs zondag 16 september een minimale omvang van 3,41 miljoen vierkante kilometer. Dat is 760 duizend vierkante kilometer minder dan in het vorige recordjaar 2007, een oppervlak zo groot als de staat Texas. Het minimum is 49 procent minder dan het gemiddelde minimale zomerijs in de jaren 1979-2000. De sterke smelt is opmerkelijk: 2012 is geen extreem warm jaar. De smelt gaat volgens experts steeds sneller dordat de pool vooral eenjarig ijs omvat.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden