Kort geding oud-rijksbouwmeester om 'verminking' ontwerp uit 1975

In het Noord-Hollandse plaatsje Edam woedt een conflict over een verbouwing in de historische binnenstad. Oud-rijksbouwmeester Tjeerd Dijkstra beroept zich in een kort geding op zijn auteursrecht als architect om te voorkomen dat de aanbouw van een bestuurscomplex in de IJsselmeerstad wordt 'verminkt'. Woensdag doet de rechter uitspraak.

De notitie van architect Tjeerd Dijkstra over het complex in Edam. Beeld null
De notitie van architect Tjeerd Dijkstra over het complex in Edam.

Het gaat om een uitbreiding van het 18de-eeuwse Gemeenlandshuis, waar het hoogheemraadschap zetelde. Dijkstra ontwierp de aanbouw in 1975. De oorspronkelijke eigenaar stootte het gebouw begin deze eeuw af. Projectontwikkelaar De Vier Jaargetijden wil de kantoorruimte verbouwen tot appartementen. De ingrepen zouden volgens Dijkstra's advocaat Marcel de Zwaan 'schade aan de reputatie' van de architect toebrengen.

In 2004 heeft de Hoge Raad bepaald dat bij volledige sloop van een gebouw, de oorspronkelijke ontwerper geen auteursrechtclaim meer heeft. Wanneer alleen wordt verbouwd, ligt dat anders. Dan rust een persoonlijkheidsrecht op het ontwerp. Dijkstra voert aan dat de projectontwikkelaar onvoldoende rekening houdt met de wijze waarop de architectuur opgaat in de historische bebouwing; schaal, routing en samenhang met de openbare binnenhoven vormen essentiële elementen van het ontwerp.

Dijkstra krijgt steun van de bekende architect en oud-rijksbouwmeester Jo Coenen. 'Een memorabel en klassiek ensemble', oordeelt Coenen, 'dreigt te worden verminkt.' En: 'De prachtige sequentie van de openbare plekken dreigt in een brutale beweging onderuit te worden gehaald.'

De inmiddels gepensioneerde Dijkstra, die zelf in Edam woont, ging als architect in de jaren zeventig voorop in het verzet tegen grootschalige stadsvernieuwing. Het project in Edam is een voorbeeld van een moderne toevoeging aan de oude stadskern, met veel aandacht voor proportionering en materiaalgebruik.

Dijkstra ontwierp de uitbreiding als acht losse, smalle panden, die in maatvoering aansluiten bij de oude stadspercelen. Hij bekroonde ze met zadeldaken. Een stelsel van binnenhoven leidt de bezoeker door het complex en sluit aan op het oude hof van het Gemeenlandshuis, dat de hoofdentree vormt.

Vooral de gevelbrede, slechts 40 centimeter diepe balkons, die in het nieuwe plan tegen de pui worden aangeplakt, tasten het beeld ernstig aan, zegt Dijkstra's advocaat.

De projectontwikkelaar was niet bereikbaar voor commentaar, maar zei eerder in een lokale krant: 'Jammer dat een 85-jarige oud-architect maar blijft doorgaan met procederen, terwijl het bedrijf waarvoor hij jaren geleden een deel van het complex ontwierp, allang failliet is.' De bezwaren van Dijkstra tegen de vergunningsprocedure zijn door de gemeente Edam-Volendam inmiddels afgewezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden