Koran en Beertje Pippeloentje

De islamitische basisscholen in Nederland leiden geen kleine imams op en kweken evenmin antiwesterse sentimenten aan. Zeventig procent van de leerkrachten is niet-moslim en in de klas ligt Annie M.G....

UF MAG IK zó bidden?' Ikrame trekt de driekwart mouwtjes van haar T-shirt zo ver mogelijk naar beneden. Juf Helnique Bongers twijfelt. 'Dat weet ik niet. Ga 't maar even in de gebedsruimte vragen.' Even later komt Ikrame hijgend verslag uitbrengen. 'Het mag juf! Voor deze keer dan.'

Het islamitisch basisonderwijs ligt geregeld onder vuur. De BVD verdenkt de scholen ervan radicale, antiwesterse ideeën te verspreiden. VVD en D66 zijn geneigd het islamitisch onderwijs te zien als een obstakel voor integratie. En elk akkefietje wordt breed uitgemeten in de pers. Is het echt zo gevaarlijk?

Zeventig procent van de leerkrachten op islamitische basisscholen is niet-moslim. Dat is deels uit nood: er zijn onvoldoende bevoegde moslim-leerkrachten. Maar de meeste schoolbesturen streven uitdrukkelijk naar een gevarieerd lerarenbestand. Op de Rotterdamse Al-Ghazali-school werken elf Nederlanders, negen Surinamers, twee Turken, een Marokkaan en een Rus. 'Door al die invloeden zijn wij een open school. We willen geen besloten gemeenschap zijn', benadrukt zakelijk directeur M. Akbulut.

Ook op de Salah Eddin el Ayyoubi-school in Helmond werkt een groot aantal niet-moslims. Ze zijn er min of meer bij toeval terechtgekomen. 'Als het dan bevalt, ga je niet meer weg', aldus Helnique Bongers. 'Wij zijn de garantie dat de school met twee benen in de Nederlandse samenleving blijft staan', vindt Wendy Fransen.

In de kleutergroep op de Salah Eddin el Ayyoubi liggen puzzels van Bert en Ernie. Er staan boekjes van Annie M.G. Schmidt. En aan de muur hangt een poster van het beertje Pippeloentje. Nederlandser kan haast niet. Tot voor kort waren plaatjes van mensen taboe op de Salah Eddin el Ayyoubi. 'Maar dat is erg lastig als je kinderen wilt leren hun eigen lichaam te herkennen. Dus is die regel versoepeld', vertelt kleuterjuf Fransen. Ook het verbod op muziek is in Helmond gesneuveld. 'Muziek, ritme en zingen zijn belangrijke hulpmiddelen voor de taalontwikkeling. Dus als het in het belang van de kinderen is, worden regels aangepast.'

In groep 6 is het tijd voor les in godsdienstige stromingen. 'Wat is een synagoge?', vraagt juf Bongers. 'Daar ga je naartoe om te trouwen of als je doodgaat', antwoordt Ikrame. 'Het is een soort kerk', voegt Abdil eraantoe. 'En wat is een keppeltje?' Iptissan steekt haar vinger op. 'Dat is een héél klein hoedje, juf.' Bongers: 'Waarom heeft de moeder van Ibrahim een hoofddoek om?' Ikrame: 'Om de haren niet te zien.' 'Waarom mag dat niet?', vraagt de juf. 'Omdat ze Arabisch is. Nederlandse vrouwen gaan soms naar buiten terwijl ze hier bloot zijn', vertelt Ikrame terwijl ze haar hals aanwijst. 'Waar heeft dat mee te maken?', vraagt juf. 'Met het geloof', denkt Iptissan.

Het lesrooster wijkt nauwelijks af van dat op een doorsnee basisschool. Gemiddeld krijgen de kinderen per week twee uur Koranles. Meestal worden ook die lessen in het Nederlands gegeven en niet in het Arabisch: de taal die de eenheid van de moslimwereld benadrukt. 'Wij zijn geen missionarissen', zegt M. Akbulut van de Rotterdamse Al-Ghazali. 'Wij zijn moslims in Nederland. Vanuit Rotterdam moeten we ook het paradijs kunnen bereiken.'

Ook M. Douiyeb, bestuurslid van de Salah Eddin el Ayyoubi in Helmond, zegt geen kleine imams te willen kweken. 'Wij willen de islamitische identiteit van de kinderen ontwikkelen zodat ze later zelfstandige burgers worden die zelf keuzen kunnen maken.'

Alle dertig islamitische scholen in ons land baseren zich op de Koran. Maar de interpretatie kan hemelsbreed verschillen. Zo was de hoofddoek in Helmond lange tijd verplicht. Totdat de vrouwelijke niet-moslim leerkrachten ontslag dreigden te nemen. De Rotterdamse school Al-Ghazali piekert er niet over de hoofddoek verplicht te stellen. 'Dat zou onderdrukking van niet-moslims zijn', vindt M. Akbulut.

Op Al-Ghazali denkt men dat de regels van de koran niet altijd letterlijk opgevolgd dienen te worden. 'Volgens mij hoeven moslims geen lange jurk te dragen omdat de profeet een lange jurk droeg', aldus de in T-shirt gehulde Akbulut. 'Als de profeet in Nederland was geboren, had hij klompen aan gehad. Hadden we dan allemaal klompen moeten dragen?' In Helmond ligt dat genuanceerder. 'Ik gruwel van mensen die zeggen dat ze bij de club horen, maar niet het clubshirt aantrekken', zegt Douiyeb. Waar in Rotterdam een hoofddoek gepaard kan gaan met een zwaar opgemaakt gezicht, is dat in Helmond verboden.

Met zevenduizend leerlingen speelt het islamitisch onderwijs in Nederland een bescheiden rol. Sinds de komst van de eerste school in 1988 zijn de regels voor het stichten van nieuwe scholen aangescherpt. Dat heeft de groei flink vertraagd.

In Rotterdam is 1,2 procent van het scholenbestand islamitisch. In Amsterdam is dat 3,8 procent. De behoefte is veel groter, blijkt uit onderzoek. Als het verlangen zou worden gehonoreerd, zou in Amsterdam en Rotterdam 10 procent van de scholen islamitisch zijn. 'De behoefte wordt ook groter nu we aangetoond hebben dat er een alternatief is', aldus M. Akbulut.

H

ET ISLAMITISCH onderwijs is niet ontstaan uit de behoefte het geloof te verspreiden. Het kwam voort uit onvrede met het reguliere onderwijs en de conflicten over hoofddoekjes, gescheiden gymnastiek en dagelijkse gebeden. Eigen lesmethoden of -boeken zijn nog niet ontwikkeld. De uitgevers Zwijsen en Wolters-Noordhoff doen ook hier goede zaken. Op de schoolbanken ligt het bekende werk: Taalkabaal, het Groeiboek, De wereld in getallen en de werkmap Godsdienstige stromingen in Nederland.

Om te voorkomen dat kinderen plaatjes te zien krijgen van halfblote mensen, vallen docenten vaak terug op boeken die in gereformeerde kring populair zijn. En net als in het gereformeerde onderwijs is de evolutieleer taboe. 'Maar wij vertellen wel dat er een mijnheer Darwin is geweest, die denkt dat de mensen van de apen afstammen', zegt Akbulut. De geschiedenisboekjes worden extra kritisch bekeken. 'Wij willen de kinderen natuurlijk niet bijbrengen dat de kruistochten een goede zaak waren. Of een slechte zaak. Wij willen slechts feitelijke informatie bieden.'

Met schoolmelk, schoolreisjes, Cito-toetsen en inspectie-bezoeken is het islamitisch onderwijs voor een belangrijk deels oer-Hollands. De kinderen lezen Thea Beckman en Harry Potter, en hun spreekbeurtthema's wijken niet af van die op een doorsnee basisschool.

Ikrame (groep 6) heeft haar spreekbeurt netjes uitgeschreven met kleurpotloden. 'Kraamvrouwen doen baby's opvoeden. Ze doen lief tegen hun. Ze schreeuwen niet tegen hun. Ze doen wassen en eten geven. De baby's worden soms heel snel verwend. Sommige baby's willen bij hun moeder blijven. Die willen niet bij andere mensen gaan.'

De kinderen gedragen zich opvallend gedisciplineerd. De leraarfiguur heeft in de islam een hoge status. Onderlinge afhankelijkheid en solidariteit worden meer benadrukt dan de indviduele ontplooiing. Dat botst weleens met de eisen van de onderwijsinspectie. De inspecteurs vinden dat er minder klassikaal en spannender les moet worden gegeven.

In de Cito-scores doen de scholen het doorgaans niet beter of slechter dan vergelijkbare opleidingen met veel Turkse en Marokkaanse leerlingen. Wel zijn de taal- en rekenprestaties iets beter. Maar gemiddelden zeggen weinig. Er zijn goede en slechte uitzonderingen; net als in het reguliere onderwijs.

De onderwijsinspectie neemt haar pet af voor de prestaties van de islamitische scholen. Ze hebben niet de makkelijkste leerlingen. Veel leerlingen zijn tussentijds overgestapt naar een islamitische basisschool. 'Wij zijn beslist niet ontevreden met de Cito-scores', klinkt het in Helmond. 'Maar als onze leerlingen hier beginnen, zullen onze prestaties zeker vooruitgaan. Ook op het effect van de peuterspeelzaal moeten we nog even wachten.' Douiyeb heeft niet de ambitie 'de allerbeste school van Nederland' te worden. 'Het belangrijkste is dat kinderen zich hier veilig en thuis voelen.'

Wat vindt Douiyeb van de BVD, die sommige islamitische scholen ervan verdenkt antiwesterse denkbeelden te verspreiden? 'Laat de BVD zijn werk eens doen', verzucht hij. 'Laat de BVD eens met bewijzen komen. Dan kunnen we die scholen in de ban doen.' Daar is men het in Rotterdam van harte mee eens. 'Als er zulke scholen bestaan, moet de BVD ze aanpakken. Maar zolang het verdenkingen zijn, moet de BVD zijn mond houden.'

Garanties dat islamitische scholen geen banden met fundamentalistische groepen hebben, durft niemand te geven. Ook de Isbo, de koepel van islamitische scholen, niet. 'Er kan altijd een bestuurslid zijn met een achterneef die fundamentalist is. Dat kun je nooit helemaal uitsluiten', aldus Douiyeb.

Dertien jaar na de oprichting is de liefste wens van Al-Ghazali nog altijd om 'gewoon' te worden. 'Gif in koffie op islamitische school, stond er in de krant toen een paar van onze leerkrachten onwel waren geworden. Zo'n kop suggereert zóveel. Het raadsel is nooit opgelost, maar met ons islamitische karakter had het niks te maken. Met de koffie trouwens ook niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden