NieuwsGroot Barrièrerif

Koraalverbleking bij grootste rif ter wereld door de opwarming van oceaanwater wijder verbreid dan ooit tevoren

Het koraal van het Groot Barrièrerif voor de noordoostkust van Australië verbleekt door extreme opwarming van het oceaanwater voor de derde keer in vijf jaar. Onderzoekers vrezen dat het grootste koraalrif ter wereld zich van deze mariene hittegolven steeds moeilijker kan herstellen.

Het Groot Barrièrerif.Beeld AFP

Luchtfoto’s die onderzoekers van James Cook University in Cairns, Queensland, de afgelopen twee weken van meer dan duizend riflocaties namen, wijzen uit dat zowel de noordelijke, centrale en zuidelijke delen van het 3000 kilometer lange riffensysteem getroffen zijn. Ook blijkt de koraalverbleking wijder verbreid dan ooit tevoren. Eerdere verblekingsgolven traden op in 2016 en 2017.

Koraalverbleking is een gevolg van hoge temperaturen van het zeewater. De koraalpoliepen die met hun kalkskeletjes het rif vormen, raken door de opwarming gestresst en drijven de algen uit waarmee ze normaal in nauwe symbiose leven. Als het water niet snel afkoelt, sterven de poliepen af. En daarmee het rif zelf, dat voedsel en schuilplaatsen biedt aan allerlei soorten zeeleven.

Een man snorkelt door het Groot Barrièrerif.Beeld REUTERS

Het oceaanwater rond grote delen van het Groot Barrièrerif was afgelopen maand 0,5 tot 1,5 graad Celsius warmer dan normaal in maart. In het zuiden van het rif, waar het koraal nog redelijk intact is, lagen de temperaturen zelfs 2 tot 3 graden hoger dan normaal. Ook de maand februari was extreem warm.

El Niño

Koraalverbleking treedt geregeld op in warme jaren die samenhangen met El Niño, een klimatologisch verschijnsel waarbij het oceaanwater in de oostelijk-centrale Stille Oceaan periodiek opwarmt en wereldwijd de weerspatronen beïnvloedt. Maar van de vijf meest recente verblekingsgolven waren alleen die van 1998 en 2016 verbonden met El Niño. Ook 2020 is geen El Niño-jaar.

Je hebt geen El Niño meer nodig voor koraalverbleking doordat de zomers vanwege de klimaatverandering steeds warmer worden, zegt Willem Renema, koraalspecialist van Naturalis Biodiversity Center in Leiden. ‘Koraalverbleking wordt in plaats van iets uitzonderlijks een steeds frequenter en normaler verschijnsel.’

Een verbleekt stuk koraal uit het Groot Barrièrerif.Beeld AFP

Renema is bezorgd over het onderzoek van zijn Australische collega Terry Hughes. ‘Luchtfoto’s bleken in het verleden voor ondiepere delen van het rif een goede indicator voor verbleking.’ Onderwateronderzoek moet de schade nu bevestigen. ‘Vooral de vertakkende soorten koralen zijn kwetsbaar. Als die afsterven verdwijnt meteen veel van de rijke structuur van het rif.’

Het rif kan zich door de steeds snellere opeenvolging van verblekingen ook minder goed herstellen. Volgens Hughes krijgen de traag groeiende poliepen daar de tijd niet meer voor. ‘We hadden in 2016 en 2017 al het eerste voorbeeld van jaar-op-jaar verbleking.’ Het aantal riffen dat aan verbleking ontsnapt neemt af.

Herstel

In hoeverre riffen zich nu nog herstellen, hangt af van de vraag af het zeewater snel afkoelt. Volgens David Wachenfeld van de Great Barrier Reef Marine Park Authority zullen de hoge temperaturen nog enkele weken aanhouden. ‘Het blijft dus een kritieke tijd voor het rif. De weersomstandigheden in de komende twee tot vier weken zullen de uiteindelijke uitkomst bepalen.’

Een verbleekt stuk koraal uit het Groot Barrièrerif.Beeld AFP

De steeds frequentere coral bleaching events roepen intussen vragen op over de toekomst van het Groot Barrièrerif, te meer daar de meeste recente events, die van 2016 en 2017, ook de verwoestendste waren. Het riffensysteem (345 duizend vierkante kilometer groot, 2900 riffen, 900 eilanden) staat nog op de Unesco-Werelderfgoedlijst, maar krijgt mogelijk de status ‘bedreigd’.

Is het Groot Barrièrerif ten dode opgeschreven? Dat is moeilijk te zeggen, zegt Renema. Tijdens de verbleking in 2016 stierf de ene helft van het gebleekte koraal uiteindelijk af, de andere herstelde min of meer. ‘We kunnen wel vaststellen dat de gemiddelde koraalbedekking van het rif in de afgelopen veertig jaar van 60 naar 20 procent is geslonken. En dit gaat zeker niet helpen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden