Kopstukken

MET TOENEMEND enthousiasme las ik vorige week in de Volkskrant de lijst die Alexander Rinnooy Kan had opgesteld van de honderd belangrijkste wereldburgers van de twintigste eeuw....

Ik moest weliswaar even slikken bij vensterkoning Bill Gates, maar kon toch met hem leven omdat er ook andere figuren op de lijst stonden die de mensheid veel ellende hebben bezorgd, zoals Saddam Hussein en Adolf Hitler.

Waarvan ik echter enthousiast werd, was dat Rinnooy Kan zo enorm veel van mijn helden noemde. Bruce Springsteen, David Bowie, Bob Dylan, The Eagles, John Lennon, The Rolling Stones, Woody Allen, Neil Young, Sean Connery, Meryl Streep, Steven Spielberg; het kon niet op. Tja, dacht ik, ik heb hem altijd - ondanks zijn dubbele achternaam - al een sympathieke man gevonden, en nu heeft hij ook nog een culturele smaak die dicht bij de mijne komt. Ik zou hem best willen ontmoeten.

Maar toen ik las hoe Rinnooy Kan zijn lijst had samengesteld, begon ik me te voelen zoals proefpersonen zich in bekende experimenten van Don Byrne moeten hebben gevoeld. Die nam bij die mensen een vragenlijst door over hun voorkeuren, en liet hen vervolgens (een paar weken later) een zogenaamd door een andere proefpersoon ingevulde vragenlijst lezen.

Hij fopte dus zijn proefpersonen die oprecht zo'n ander persoon sympathieker gingen vinden naarmate die meer voorkeuren met hen gemeen had. Heel simpel, je vindt iemand aardiger wanneer hij net als jij zowel van The Beatles, Neil Young en Meryl Streep houdt, dan wanneer hij alleen The Beatles en Neil Young leuk vindt.

Ik bleek ook gefopt te zijn, want al die prachtige culturele voorkeuren bleken helemaal niet van Rinnooy Kan te zijn. Nee, hij bleek zijn lijst te hebben samengesteld op basis van Internet. Mijn smaak blijkt gewoon een soort modale smaak te zijn, niet anders dan wat de gemiddelde Internet-wereldburger mooi vindt. Erger nog: Rinnooy Kan maakte zich erg zorgen over het hoge gehalte Amerikaanse entertainers op de lijst. En ik maar denken dat hij net als ik een fan was van Neil Young.

Ik was niet alleen gefopt, ik werd ook nog even flink bedreigd in mijn gevoel van uniciteit. En daar zijn weer andere onderzoekers die hebben aangetoond hoe vreselijk pijnlijk dat is. Zoals de theorie voorspelt, ging ik onmiddellijk proberen mijn gevoel van uniciteit te herstellen: ik ging op zoek naar allerlei personen die ik bij de tophonderd zou rekenen, maar die op niemands lijst voorkwamen.

Dat viel nog best mee. Ik zal niet al die mensen opsommen die ik bewonder. Nee, ik wil er slechts twee noemen. Gerard Heijmans, die in Groningen het eerste Nederlandse laboratorium voor experimenteel onderzoek in de psychologie stichtte, en dat terwijl in andere steden de psychologiebeoefening nog decennia lang bleef steken in een vaag, op geen enkele empirie gebaseerd geklets in de ruimte. En Edward Wilson, die in een tijd dat elke verwijzing naar de rol van nature in plaats van nurture een soort heiligschennis was, met zijn sociobiologie de biologische wortels van het menselijk sociale gedrag blootlegde, en daarmee de psychologie blijvend beïnvloedde.

Jammer genoeg ontbrak de laatste op de kopstukkenlijst van oud-burgemeester en Eerstekamerlid Ed van Thijn. Gelukkig had hij wel het lef om Margaret Mead erop te zetten. Natuurlijk niet vanwege haar politiek correcte boodschap die tientallen jaren lang zo prominent figureerde in de sociologie en psychologie. Niet omdat Van Thijn echt denkt dat zij zou hebben aangetoond dat er in Nieuw-Guinea een cultuur voorkwam waarin de man-vrouw rollen geheel waren omgedraaid. Van Thijn weet natuurlijk wel dat die claim op wetenschappelijk drijfzand was gebaseerd.

Nee, voor Ed van Thijn hoort Mead natuurlijk in dezelfde categorie thuis als veel anderen op zijn lijst, zoals Stalin die ook zo geloofde in de maakbare samenleving, en die achteraf ook zo vreselijk ongelijk bleek te hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden