Koppel onafhankelijk Kosovo aan oplossing voor Bosnië

Het is zeer de vraag of luchtaanvallen op Servië zullen bewerkstelligen wat met diplomatieke middelen niet werd bereikt. David Owen denkt van niet en bepleit onderhandelingen over een onafhankelijk Kosovo....

LUCHTAANVALLEN kunnen diplomatie ondersteunen, maar alléén kunnen ze de gevechten op de grond niet stoppen. In 1993 pleitte ik voor luchtaanvallen door de NAVO op de Serviërs in Bosnië om hen te dwingen het Vance-Owen vredesplan te aanvaarden en, later, het actieplan van de Europese Unie en het plan van de Contactgroep uit te voeren.

Maar nu vrees ik dat de NAVO, nadat zij vijftig jaar lang de vrede in Europa heeft bewaard, haar geloofwaardigheid in Kosovo in gevaar zal brengen. In de afgelopen jaren heeft de NAVO geen gevolg gegeven aan dreigementen tegen de Serviërs. Nu wordt president Milosevic te verstaan gegeven dat de NAVO luchtaanvallen zal uitvoeren tegen zijn land om hem te dwingen het autonomieplan van Rambouillet te accepteren dat de Kosovaren al hebben getekend.

Aangenomen dat Milosevic geen krimp geeft en luchtaanvallen worden uitgevoerd op de Servische luchtafweer en bases, en op hun tanks in Kosovo, wat zal er dan gebeuren? Ik vrees dat een onmiddellijk en massaal gevecht tussen Servische eenheden en het Kosovo Bevrijdingsleger (UCK) in Kosovo zal volgen, met man-tegen-man gevechten in bevolkte gebieden waar luchtaanvallen weinig effect hebben.

De NAVO zegt tegen iedereen dat haar grondtroepen in Macedonië Kosovo niet zullen binnentrekken totdat er een akkoord is over autonomie. Op dit moment zijn de NAVO-eenheden ontoereikend om de Serviërs uit Kosovo te verdrijven. De publieke steun in NAVO-landen voor het uitbreiden van luchtaanvallen tot doelen in Belgrado en andere Servische steden kan al na een week wegebben. In Italië is bezorgdheid ontstaan over het gebruik van zijn luchtmachtbases.

De ervaring met luchtaanvallen op Irak, die ik altijd heb gesteund, toont aan dat de strijd alleen kan worden gestopt door militaire actie op de grond. De stationering van NAVO-eenheden in Macedonië die wachten tot de Serviërs ondanks bombardementen het UCK hebben vermorzeld, is een recept voor vernedering van de NAVO. Het zou wijzer zijn eerst de slagkracht van de NAVO te land te vergroten zodat Milosevic zeker weet dat hij oog in oog staat met een overmacht in de lucht en op de grond.

Westerse politieke leiders lijken te denken dat de toestand in Kosovo vergelijkbaar is met die in Bosnië in augustus en september 1995. Omdat luchtaanvallen toen effect hadden, wordt aangenomen dat ze ook in 1999 in Kosovo zullen werken. Feitelijk gaat het om twee totaal verschillende situaties.

In de zomer van 1995 had het Kroatische leger de Kroatische Serviërs verslagen en waren zij gereed Bosnië binnen te trekken. Het Bosnische regeringsleger was sterker dan ooit en veroverde steeds meer gebied. Bovendien had de regering van Bosnië-Herzegovina de NAVO gevraagd het luchtwapen in te zetten. De VN steunden de actie van de NAVO. En Rusland stelde zich realistisch op. De VN-eenheden in Bosnië hadden zich twee maanden voorbereid op luchtacties, zodat de kans op gijzelaars gering was. De Fransen en Britten hadden kort te voren artillerie naar Bosnië overgebracht en waren in staat Servische kanonnen en tanks met grote preciezie uit te schakelen.

De Serviërs waren ernstig verdeeld. President Milosevic was geprikkeld omdat hij sinds november 1993 de Serviërs in Bosnië had moeten dwingen met 49 procent van Bosnië-Herzegovina genoegen te nemen. Een formule die uiteindelijk de basis werd van het Dayton-akkoord.

In Kosovo daarentegen bouwen de Serviërs op de grond een dominante positie op waardoor zij in staat zijn grote schade aan het UCK toe te brengen en de Albanese burgerbevolking te verdrijven. De NAVO valt het gebied van de Federale Republiek Joegoslavië aan, waartegen Rusland en China zich in de Veiligheidsraad hebben uitgesproken.

In de keus voor bombarderen mag de NAVO niet aannemen dat de Serviërs zich tegen Milosevic zullen keren of eisen dat hij om vrede zal smeken. Laten we niet vergeten dat Belgrado in 1941 na een ultimatum (van de Duitsers, red) werd gebombardeerd. De huidige Serviërs hebben er met instemming kennis van genomen hoe de Irakezen herhaalde bombardementen hebben overleefd.

Kortom, er zijn goede redenen aan te nemen dat de enige realistische dreiging bestaat uit NAVO-eenheden die onder bescherming vanuit de lucht Kosovo binnentrekken en Milosevic zullen dwingen de voorwaarden van Rambouillet te aanvaarden.

Als de Westerse regeringen de politieke noch de militaire wil hebben om zich aan een geloofwaardige strategie te verplichten die tot een autonoom Kosovo leidt, zouden ze er beter aan doen om over een onafhankelijk Kosovo te gaan onderhandelen.

Uiteindelijk zal Kosovo onafhankelijk worden. Daarvan ben ik overtuigd. In een 'Balkan-deal' zal het erop neerkomen dat Kosovo van Servië wordt afgesplitst en onafhankelijkheid verkrijgt. In ruil daarvoor zal het oostelijke deel van de Republika Srpska in Bosnië-Herzegovina bij Servië worden gevoegd. Op basis van een uitruil van de ene hectare tegen de andere zou dat kunnen leiden tot een bredere corridor van Sarajevo naar de Moslims in Gorazde.

De Serviërs in Pale, de hoofdstad van de Republika Srpska, zijn de hardnekkigste tegenstanders van de akkoorden van Dayton. De Serviërs in Brcko en Banja Luka, in het westelijk deel van de Republika Srpska, werken mee met Dayton.

Gecombineerd met druk van de EU en de VS op Zagreb om de Kroaten de Dayton-akkoorden te doen naleven, en met de territoriale uitruil die ik voorstel, zou Bosnië in enkele maanden een echt geïntegreerd land kunnen worden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden