Column

Kopen is psychologie, een spel van verleiden

De gepijnigde ziel zoekt de troost van het koopje. Alleen gekke henkie betaalt nog de volle mep.

'Black Friday, een fenomeen dat op raadselachtige wijze ineens is komen overwaaien uit de VS.' Beeld anp

Hartelijk Black Monday. Wie zich afgelopen weekend heeft laten gek maken door die zogenaamde koopjes op 'Black Friday', heeft iets niet helemaal begrepen. Ineens buitelden winkels over elkaar heen om de klant fikse kortingen te geven, was de boodschap in de media. Een fenomeen dat op raadselachtige wijze ineens is komen overwaaien uit de VS. Nou dat weer.

Omdat je als verslaggever tegenwoordig weer de straat op moet, deed ik veldonderzoek. Het was er geen dollere boel dan normaal. Logisch: het is permanent uitverkoop. Black Friday was hier al uitgesmeerd tot een lang weekend. En ook dat is fictie: elke dag is hier een dolle dwaze dag. Alleen gekke henkie betaalt de volle mep in de koopjescultuur.

Op internet wemelt het van de 'kortingscodes'. Uit eten? Met Groupon. Leuk jasje gezien? Over twee weken in de pre-, mid- of after-season sale.

Goed voor de klant. Maar het gevolg kan iedereen zien: winkelstraten en stadscentra raken ontzield. De helft staat leeg. Op de stammen van de gevallen bomen groeien nu Primarks, Big Bazars en vage outletstores. Nieuwkomer in mijn dorp, schuin tegenover de Primark, is de TK Maxx, een 'prijzenknaller' die het prima lukt goedkoop te ogen.

Kopen is psychologie, een spel van verleiden dat ons brein prikkelt. Hebzucht, de angst iets te missen, kuddegedrag: de gepijnigde ziel zoekt de troost van het koopje. Wie het lef heeft, lult zo 150 euro van die nieuwe koelkast of energiecontract.

Ik heb dat lef zelden. Dat is mijn tekort, las ik in een oud interview met een psycholoog. Onderhandelen moet je leren, was haar gebod.

Schaamte en angst voor gezichtsverlies weerhouden de bange burger, maar de psycholoog wist van geen wijken: 'Ik zou niets willen kopen in een winkel waar de verkoper mij uitlacht.' Voor wie de schaamte voorbij is, had ze wat tactieken. Kies een vriendelijke, behulpzame en sympathieke verkoper uit, maak hem een compliment, word vrienden en sla dan toe. Bevalt de geboden prijs voor de vaatwasser niet, 'begin dan over een verlengde garantie, gratis thuisbezorgen en installeren, een groot pak gratis vaatwastabletten desnoods'.

Ik ben nog niet genezen, want ik moest denken aan Kees van Kooten, die in zijn Hartstochtjes beschrijft hoe hij in een rommelige Franse brocante stuitte op een prent van Sempé, bekend van onder meer Le petit Nicolas. Die bleek te koop. Quarante euros, zei de verkoper met een vraagteken. Van Kooten bood vijftig, 'uit blijdschap, opwinding en schuldgevoel'. Er volgde een spel van loven en bieden, in omgekeerde richting. Van Kootens eindbod luidde honderd euro, mokkend ging de verkoper akkoord. 'Toen hij mijn twee briefjes van vijftig had weggeborgen (...) vocht ik nog heel even tegen de verleiding hem te onthullen welke loer ik hem zojuist had gedraaid, maar opnieuw wist ik mij te beheersen.' Heerlijk schaamteloos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden