Column

Kop op, jongens en meisjes, droog jullie traantjes

De wereld is treurig. In Syrië woedt een oorlog, vluchtelingen overspoelen landen waar ze niet welkom zijn, door het Westen waart het spook van de boze blanke man, in Polen is een koning gekroond die al tweeduizend jaar dood is, verbinden lijkt meer verbreken, de vrijheid van meningsuiting wordt aangetast, de sociaaldemocratie ligt op sterven en de voorspelling van Joris Luyendijk dat het hele financiële systeem zo weer kan instorten, zal toch eindelijk weleens uitkomen.

Donald Trump. Beeld anp

En dan is er Trump.

Zijn verkiezing tot president deed de levenslust van velen inzakken als een plumpudding. Mannen, vrouwen en kinderen zaten huilend voor de buis. Scholieren werden met tranen in de ogen naar huis gestuurd en in de Verenigde Staten bestaat sinds kort counseling voor studenten die door Trump helemaal in de war zijn geraakt. Bij de NPO wilden ze zelfs Amerikaanse families adopteren, die lijden aan Trump gerelateerde psychische problemen.

Hoe staat het met onze plicht tot optimisme, waar de filosoof Karl Popper het altijd over had? Je hoort daar de laatste tijd weinig over. De open samenleving zal toch niet aan zijn vijanden ten onder gaan? De mens leert van zijn fouten, meende Popper, dus uiteindelijk zal hij (of zij) ook in de somberste situaties een uitweg weten te vinden. Dus kop op, jongens en meisjes, droog jullie traantjes. Na regen komt zonneschijn. Na Obama komt Trump en na Trump komt weer een ander.

Gisteren stond in de Volkskrant een ingezonden brief van Jan Derksen, hoogleraar klinische psychologie. Hij wees op het mechanisme van de self-fulfilling prophecy. De socioloog Robert Merton was de ontdekker van de zelfbevestigende voorspelling. Het verschijnsel treedt op wanneer een voorspelling, die op verkeerde veronderstellingen berust, dusdanig gedrag veroorzaakt dat de voorspelling alsnog uitkomt.

Dat is volgens Derksen precies wat er momenteel met Trump gebeurt. Wat mensen zeggen, is niet bepalend voor hun gedrag. Veel belangrijker dan de loze beloften die Trump tijdens de campagne heeft gedaan, is de functie die hij bekleedt en de houding van de functionarissen die hem omringen. Door van tevoren op Trump af te geven, bereik je precies wat je wilt vermijden, namelijk dat Trump zich gaat gedragen naar zijn vijandbeeld. Dat moeten wij dus niet doen en dan komt alles goed.

Daarmee voldoet Derksen aan de plicht tot optimisme. Je kunt in Trump natuurlijk ook de nieuwe Hitler zien, maar ik geloof daar niet zo in. Na afloop van de musical Hamilton kreeg Trumps vicepresident Pence een preek van de acteurs. Trump twitterde daar boos over, maar Pence die kennelijk gewoon was gaan kijken, had het helemaal niet erg gevonden en zei droogjes: 'Zo gaat dat in een vrij land.' Dat klinkt niet naar Goebbels.

Een Nederlandse kwestie waarbij de boze blanke man in het geding is, betreft de Werdegang van Sylvana Simons, die wordt bedreigd. Bij Sylvana moet ik terugdenken aan Ayaan Hirsi Ali, al schat ik die intellectueel hoger in. Net als Ayaan destijds stelde Sylvana links teleur door naar een rechtse partij (Denk) te lopen. Aan het eind wendde Ayaan zich af van de VVD en van Nederland, maar Sylvana kreeg behalve links ook rechts over zich heen door Zwarte Piet ter discussie te stellen. Zo ontketende zij een volkswoede tegen zichzelf, waaruit we kunnen opmaken dat emoties in Nederland inmiddels hoger oplopen bij Zwarte Piet en het verwijt van racisme dan bij islamterreur. Dat laatste issue wordt sowieso weggemoffeld. Mij viel het op dat het NOS Journaal over de herdenking van de aanslag op de Bataclan berichtte, zonder ook maar één keer naar de islam te verwijzen. Er werd uitsluitend over terroristen gesproken. Ja, wie, wat?

Mij trof nog een analogie. Op Twitter werd Sylvana gehoond, omdat ze om beveiliging had gevraagd, wat als een vorm van aandachttrekkerij werd gezien. Zulks bracht mij in herinnering wat Anil Ramdas destijds over Ayaan heeft geschreven: 'Haar krijgshaftigheid is haar komen te staan op levensbedreigingen, daarom wordt ze nu beveiligd. Ze lijkt dat overigens niet erg vervelend te vinden, bedreigd worden door fanatieke moslims en beveiligd worden door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging komen over als een verdienste.' Volgens Joost Zwagerman werd hiermee 'een permanent levensgevaar gereduceerd tot een ego-kwestie'.

Ergens las ik dat de Boze Blanke Man niet bestaat. Volgens de laatste wetenschappelijke inzichten bestaan ook rassen niet. Het is maar goed dat terrorisme bestaat, want anders zouden wij ons helemaal bezig houden met schijngevechten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.