Kop en steel door bil naar binnen

Tijdens het inbrengen van een kunstheup raken spieren fors beschadigd. Een nieuwe operatietechniek laat ze ongemoeid, waardoor de revalidatie sneller verloopt....

Twaalf jaar geleden kreeg Meta Josso (68) een kunstheup. Vdie tijd kon ze door de pijn nauwelijks lopen. Dankzij de operatie ging ze weer als een kievit door het leven, vertelt ze.

De afgelopen jaren kreeg ze echter last van haar andere heup. Matthias Schafroth, orthopedisch chirurg in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, besloot ook dit gewricht te vervangen.

Op zichzelf geen bijzondere ingreep, aangezien er jaarlijks in Nederland zo'n achttienduizend kunstheupen worden ingebracht. Wel vrij uniek is de manier waarop Josso in mei dit jaar als van de eersten in Nederland met behulp van een nieuwe techniek werd geopereerd. Daarbij blijven de spieren ongeschonden die normaal met de conventionele methode fors beschadigd raken.

Josso vindt de nieuwe methode een stuk aangenamer. 'Ik lag vier dagen korter in het ziekenhuis en bovendien heb ik maar een paar keer fysiotherapie nodig gehad. De revalidatie verliep veel sneller dan de vorige keer. Iedereen was verbaasd, ook de fysiotherapeut.'

Slijtage van de heupen komt veel voor. Normaal draait de kop van het dijbeen soepel rond in de kom van het bekken doordat kom en kop bekleed zijn met een laagje glad verend kraakbeen. Bij het ouder worden, of ten gevolge van reuma (artrose), vermindert de kwaliteit van dat kraakbeen. Soms slijt het zo ver dat bot op bot beweegt. Meer vrouwen dan mannen kampen met dit probleem en vaak is er sprake van een erfelijke aanleg.

Volgens Schafroth kan die slijtage erg pijnlijk zijn, zelfs in rust. De bron van de pijn is niet volledig bekend. Het bot zelf is ongevoelig. Wel raakt het slijmvlies van het gewrichtkapsel ontstoken, met vochtophoping tot gevolg. De spanning die zo op het kapsel ontstaat, zou de pijn kunnen veroorzaken.

'Maar niet iedere heuppati met pijn heeft overtollig vocht in het heupgewricht', stelt Schafroth. 'Opmerkelijk is wel dat na een kunstheupoperatie de pijn meestal direct is verdwenen.'

De afgelopen decennia is er aan kunstheupen, die bestaan uit een steel met kogel en een passende kom, veel verbeterd. Dit geldt niet alleen voor de materialen maar vooral ook voor de manier waarop ze worden vastgemaakt. Aan de wijze van inbrengen is echter veel minder aandacht besteed. Een groep orthopeden, onder wie de Amerikaanse orthopedisch chirurg Richard Berger van het Rush Presbyterian-St. Luke's Medical Center in Chicago, houdt zich daarmee wel al jaren bezig. Samen met Zimmer, een Amerikaanse producent van orthopedische materialen, ontwikkelden zij de operatiemethode die Schafroth onlangs bij mevrouw Josso toepaste.

Op de conventionele manier worden heupprothesen via sneden van tien tot dertig centimeter ingebracht. Het nadeel is dat de dikke spieren en de pezen rondom de heup moeten worden doorgesneden en gedeeltelijk losgemaakt om bij het circa tien centimeter dieper gelegen werkgebied te komen. Dit geeft veel inwendig littekenweefsel waarvan de doorbloeding veel slechter is dan van gezond weefsel, waardoor de heup minder goed functioneert. Tevens bestaat er een groter gevaar voor infecties en kan de pati tijdens de operatie veel bloed verliezen.

Bij de aanpak van de groep van Berger, omgedoopt tot de Zimmer MIS 2-incisie-methode, blijven spieren en pezen gespaard. De chirurg maakt eerst een snede van vijf tot zes centimeter in de lies en gaat dan letterlijk met zijn vinger tussen de spierbundels door tot het heupkapsel. Dat schuift hij opzij, zodat hij door de gemaakte opening de kop van de heup kan afzagen. Via hetzelfde kanaal freest hij de kom iets uit en plaatst daar de kunstkom in.

Om de steel met kop te kunnen implanteren, wordt het betreffende been van de pati over het andere been gekruist zodat het afgezaagde deel in de richting van de bil komt te liggen. Via een snede van drie centimeter in de bil schuift de chirurg het onderliggende spierweefsel opzij en plaatst de steel met kop in het bovenbeen.

Volgens Schafroth is er sprake van een kleine revolutie. Samen met orthopedisch chirurg Gerard Schaap heeft hij als eerste in Nederland nu twintig patien op deze wijze in het AMC behandeld. Hoewel hun ervaring nog beperkt is, is Schafroth enthousiast.

Zijn optimisme is mede gebaseerd op de bevindingen in de Verenigde Staten, waar al enkele honderden mensen volgens de MIS 2-incision-methode zijn geopereerd. Een uitgebreide studie ontbreekt nog, maar de eerste resultaten geven aan dat het bloedverlies beperkt blijft, de pijn minder is en dat de patien veel eerder op de been zijn. Sommigen kunnen zelfs al binnen 24 uur na de operatie naar huis.

'Ik denk dat de methode in de toekomst ook zijn diensten zal bewijzen als een prothese loslaat, wat na verloop van tijd toch altijd kan gebeuren', meent Schafroth. Als zo'n pati de eerste keer al volgens de MIS 2-incision-methode is geopereerd, heeft hij naar verwachting minder littekenweefsel. De kans dat een tweede operatie slaagt, is dan vele malen groter.'

Maar niet iedere orthopedisch chirurg is zo optimistisch. Jan van Mourik van het Mma Medisch Centrum in Veldhoven heeft zijn twijfel. Als wetenschappelijk secretaris van de Nederlandse Orthopaedische Vereniging volgt hij dergelijke ontwikkelingen kritisch. Zijn grootste bezwaar is dat de nieuwe operatietechniek moeilijk is.

Hij vraagt zich af wat de winst uiteindelijk zal zijn. Dat patien iets minder wondpijn hebben, is voor hen minder relevant, meent hij. Door de operatie zijn ze immers voorgoed verlost van hun continue pijn aan de heup. 'Bovendien zijn de resultaten van de bestaande technieken zo goed, dat ik geen verbetering verwacht. Na tien jaar zit nog 98 procent van de prothesen vast. Of dit percentage ook wordt gehaald met deze moeilijke techniek, is maar de vraag. Ik stel me in ieder geval gereserveerd op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden