'Kootwijkerbroekers zijn geen heiligen'

'Wreek u niet. Mij komt de wraak toe, zegt de Heer.' Met vermanende bijbelteksten probeerde dominee Wim Meijer van de hervormde gemeente in Kootwijkerbroek zijn dorpsgenoten in toom te houden tijdens het MKZ-oproer in april vorig jaar....

Kootwijkerbroek kwam massaal in opstand toen de Rijksdienst voor Vee en Vlees (RVV) naar het dorp kwam om vee te ruimen ter bestrijding van de MKZ-epidemie. Wegen werden geblokkeerd, er werd met stenen en staven gegooid. RVV'ers werden gegijzeld, een busje werd in brand gestoken. De rellen hielden dagen aan. 23 Mensen moeten terecht staan voor hun aandeel in de rellen. Vandaag zijn de eerste twaalf aan de beurt.

Onder hen ook trouwe kerkgangers van Meijer. Hij praat hun gedrag niet goed, maar pleit voor clementie. 'Ze hebben verkeerd gedaan en dat moet bestraft worden. Maar het zijn geen criminelen. Dit zijn hardwerkende mensen waar de overheid overheen is gewalst. Ik hoop dat de rechter daar rekening mee houdt.'

De rust is inmiddels weer teruggekeerd in Kootwijkerbroek. De stallen staan weer vol. Toch blijft het een raadsel hoe zich in een godvruchtige gemeenschap taferelen konden afspelen die associaties oproepen met krakersrellen uit de jaren tachtig.

Meijer tast naar verklaringen. Kootwijkerbroek, zegt hij, is een agrarische gemeenschap van zelfstandige, hardwerkende ondernemers. 'Je houdt je eigen broek op. Kinderen gaan na school meteen werken, liefst in een eigen bedrijf.'

'Iedereen is koning in zijn eigen koninkrijk. Daar moet een ander zich niet mee bemoeien. Die vrijheid zijn ze gewend.' De gemeenschap is hecht. 'Maar ieder gaat zijn eigen gang. Men is hier nauwelijks georganiseerd.'

Godsdienst - de helft van het dorp stemt SGP - speelt een rol, maar die moet niet worden overdreven. 'Mensen komen naar de kerk. Maar het zijn gewone mensen van vlees en bloed met al hun gebreken, geen heiligen.'

In deze gemeenschap van eigenzinnige ondernemers ontplofte 'een bom' toen MKZ werd geconstateerd. De overheid nam bezit van de bedrijven. Alle beesten, gezond en wel, moesten worden afgemaakt. 'Dat deed hele vreemde dingen met mensen. Er ging een knop om. Ik was bij een ouder echtpaar, hele rechtschapen mensen. Als je hoorde wat zij zeiden tegen RVV'ers. Woorden die ze normaal nooit gebruiken.'

Het afmaken van gezonde dieren sneed de boeren door hun ziel. Bovendien waren er onduidelijkheden rond het besmettingsgeval. Veel Kootwijkerbroekers geloofden niet dat er echt MKZ was in hun dorp. Tot op de dag van vandaag zijn er mensen die ervan overtuigd zijn dat het een complot van de overheid was om de boeren kapot te maken.

Daaruit spreekt een diepgeworteld wantrouwen tegen de overheid, dat zich moeilijk laat rijmen met een orthodox geloof dat gehoorzaamheid aan gezag voorschrijft. De kerk leert dat je de overheid moet respecteren, zegt Meijer. 'Maar er moet een balans zijn. De gedachte is dat God de overheid aanstelt om over ons te regeren voor ons welzijn. Zo gauw je constateert dat een overheid niet meer handelt voor het welzijn van zijn onderdanen, dan accepteer je dat gezag niet meer.'

Hij haalt de woorden van Paulus aan: 'Gij Heren doet uw dienstknechten recht en gelijk, wetende dat gij ook een Heer hebt in de Hemel. Je moet ondergeschikten rechtvaardig behandelen. Je kunt niet alles met ze doen.'

In plaats van begrip te kweken, gooide de overheid olie op het vuur. 'Minister Brinkhorst zei dat Kootwijkerbroek het pas zou geloven als Onze Lieve Heer zelf zou komen vertellen dat er MKZ was. Dat is ervaren als een stoot onder de gordel.'

Meijer heeft begrip voor de gevoelens van zijn dorpsgenoten. 'Inhoudelijk sta ik achter ze. Maar de vraag is of je het recht in eigen hand moet nemen of dat God dat moet doen. Voor mij is zonneklaar dat God dat moet doen.' Dat preekte Meijer ook vanaf de kansel. 'Vergeldt niemand kwaad voor kwaad. De RVV'ers zijn ook uw naasten, zei ik.' Maar de dominee kon zijn volgelingen niet weerhouden.

'Het was een woelige tijd. Iedereen had zijn mening', zegt Meijer, die uit de Hoekse Waard komt maar sympathie heeft opgevat voor de Veluwnaren. 'Ik mag dit volk wel. Ik keur niet goed wat ze gedaan hebben. Maar ze zijn als criminelen behandeld. Mensen zijn om vijf uur 's morgens van hun bed gelicht. Het zijn geen drugshandelaren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden