Koop & ziekte

Het probleem doet zich niet voor bij serieuze ziektes die de patiënt meteen aan bed kluisteren of naar de rolstoel verbannen, maar de drager van het griepvirus krijgt naast zijn aandoening last van een luxe-probleem: wat is de meest geschikte vorm voor deze ziekte?...

In bed, ogen gesloten? Ik heb het geprobeerd, maar zag mezelf liggen, op klaarlichte dag met een dekbed onder mijn kin, een kruik onder mijn voeten, en het deed vooral aan overacting denken. Gewoon in de kleren, de deur uit, extra sjaal om? Maar ik ben ziek, godbetert, dit is gekkenwerk, moet je zien, het zweet staat op mijn voorhoofd.

Het is bekend dat de actrice Jeanne Moreau bij alles wat ze doet rekening houdt met de camera - ook als er geen camera's in de buurt zijn. Als zij 's ochtends in haar keuken een appel schilt, gebeurt dat gestyleerd, alsof zij een duizendkoppig publiek moet bespelen. De grieppatiënt staat voor een nog grotere uitdaging: hij probeert zichzelf van zijn ziekte te overtuigen.

Zo belandde ik waar alle slachtoffers van griep uiteindelijk eindigen: op de bank, half aangekleed, in een mallotig trainingsjack dat duidelijk moest maken dat ik recht had op vrije tijd.

Het was elf uur op maandagochtend, en er was niets in mij dat smeekte om een werk van Hegel.

Zo maakte ik kennis met het verschijnsel ochtendtelevisie, en meer in het bijzonder met 'Amazing Discoveries' een soort Ster-reclame die bij gebrek aan een hoofdfilm maar niet van ophouden wil weten.

In chronologische volgorde kwamen aan mij voorbij:

- Een dikkige, Italiaans aandoende kookgek die met diverse pannensetjes in de weer was, terwijl de vijf (!) magnetrons in zijn keuken op de gekste momenten opensprongen, als op hol geslagen koekoeksklokken.

- Een jong meisje dat ooit last had gehad van een slecht gebit en rood aangevreten tanden, totdat zij van haar vader, die toevallig tandarts was, een ionische tandenborstel had gekregen, die vroeger helemaal uit Mexico moest worden geïmporteerd, maar nu heel simpel via Amerika besteld kan worden.

- Een bejaardenklasje van de ochtendgymnastiek dat op last van hun veel jongere trainer een soort kruisboog in de maag gesplitst kreeg. Dit zou, zo hield de bodybuilder vol, hun buikspieren versterken.

- Een man die nooit zijn open haard aanstak omdat het vuur zo'n nare aanslag achterliet op de stenen van de schoorsteenmantel, totdat hij een schoonmaakproduct had ontdekt dat ook de voegen van het metselwerk in slechts drie stappen wist te reinigen.

- Vrouwen met lang haar die niet wisten hoe ze daar een staart in konden leggen, todat een andere vrouw met lang haar aan kwam zetten met een stevig soort ijzerdraad, dat, zoals ze sadistisch verzekerde 'altijd een oplossing zal bieden'.

Het ongelofelijke aan deze reclameboodschappen is dat ze alle wetten van het genre lijken te breken. Ze duren rustig vijftien tot twintig minuten, als kijker denk je telkens per ongeluk in een knutselrubriek te zijn beland. Er is geen enkele mogelijkheid om je met wie dan ook te identificeren omdat er uitsluitend gebruik wordt gemaakt van acteurs met lage voorhoofden en manische blikken, die bovendien ook nog eens een spraakgebrek lijken te hebben, aangezien beeld en geluid niet stroken: Amerikaanse krachtpatsers praten als gekke typetjes uit het Grote Sprookjesbos, frisse blonde meiden ligt de alt van Kathleen Ferrier in de mond bestorven. Het wonderproduct ten slotte, dat speciaal in de aanbieding is, blijkt niet alleen nutteloos te zijn en exorbitant hoog geprijsd, maar moet ook altijd verscheept worden uit Des Moines, Iowa, USA, en dat kost zo'n negen dagen en vijftien dollar extra.

Effectiever anti-reclame dan deze reclame heb ik nooit gezien. Als hier vraag naar is, dan willen de mensen niet zomaar bedrogen worden, maar uitsluitend op de meest opzichtige, wrede en stuitende manier.

Leedvermaak zou op zijn plaats zijn, maar echt vrolijk word ik niet wanneer ik me al die huiskamers voorstel waar Amazing Discoveries vaste kost is. Ik durf te stellen dat alleen zieke mensen erin slagen dit programma langer dan vijf minuten uit te zitten - en griep behoort dan nog tot de minste kwalen. De depressieven, levensmoeden en hopeloos geïsoleerden, die maken de doelgroep uit. Het is praktisch niet doenlijk met iemand anders naar het verkoopkanaal te kijken zonder je ogenblikkelijk voor elkaar te generen. Vergeleken hiermee is porno puur familievermaak. Amazing Discoveries onthult dat je diepste, meest geheime wens een pannenset is. Dit wil je met niemand delen.

De exploitanten van het programma moeten wel mikken op een publiek van precies één per huishouden: oma's die een ochtend moeten stukslaan, werkloze jongeren, verlaten mannen die in verkeerde motels zijn achtergebleven. Deze mensen nu, die zich niet kunnen schamen omdat er niemand is om zich voor te schamen, krijgen een levendige, sociabele wereld voorgeschoteld, waarin het krioelt van metgezellen en hartsvriendinnen. Noodzakelijke maar vervelende werkjes, die mensen gewoonlijk alleen verrichten (het schrobben van vloeren, het poetsen van tanden) blijken bij uitstek sociale evenementen te zijn, waarin vriend en vijand zich kunnen verliezen. 'The wonderbrush changed my life', verklaart het meisje, terwijl een leuke, donkerharige vriend over haar schouders meekijkt hoe ze het speeksel in de wasbak laat lopen. Zelfs de onaanzienlijkste bezigheden krijgen glamour, en blijken verloofdes op te leveren.

Maar nog veelzeggender is de oude foto die ze van zichzelf laat zien: niet alleen heeft ze daarop rode tanden, maar ook min of meer rode ogen, alsof ze wekenlang gehuild heeft.

Dit is het enige moment in het programma waarop de kijker iets voorgeschoteld krijgt dat onmiddellijk herkenning oproept: een eenzaam, verdrietig gezicht, dat uit een patiëntenarchief lijkt te zijn gerukt.

Dit ben ik, met mijn plaid op de bank. Dit is de huisvrouw met de ravage aan make-up van gisternacht. Dit zijn wij in onze naaktheid, zoals die alleen door de televisie mag worden gezien.

En terwijl het reclamemeisje alweer door een weiland loopt, met in haar hand de tandenborstel en rond haar schouders zeer vele armen (haar vader, de vriend, de filmagent?), begrijpen we hoe een ogenschijnlijk kleine ingreep een lawine aan dominostenen in beweging kan zetten.

Er is een leven van voor en na de ionische invloed, voor en na de eeuwigklemmende haarband, en die verhouden zich als hemel en hel.

Zo wordt in zo'n slordige vijftien minuten de clou van het Nieuwe Testament naverteld, waarin ditmaal niet Jezus Christus als verlosser fungeert, maar een buikspier-apparaat dat voor de wedergeboorte zal zorgen.

Bij mij begon zich een vermoeden te vormen van het reservoir aan wanhoop dat Amazing Discoveries aan moet boren, ook al door de ongehoord brutale colporteurs-aanpak; de makers doen niet eens moeite hun kijkers iets op de mouw te spelden, de toon is er een van naakte chantage.

Dit is hun niet te missen ondertekst: 'Trouwe kijker, u moet behoorlijk wanhopig wezen. Er zijn, zoals u ongetwijfeld zelf het best weet, twee mogelijkheden: of u gooit uzelf in het water, of uw geld. Misschien toch het beste om een van onze dure, onduidelijke en volstrekt misbare producten te proberen? Dachten wij ook.'

Een blik op het reptielenbrein, dagelijks op de tv. Ik heb zelden zo'n aangrijpend programma gezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden