Koolstofbuisje zit slootleven niet zo lekker

Koolstofnanobuisjes hebben al bij heel kleine concentraties negatieve gevolgen voor het leven in een poldersloot, blijkt uit een Wageningse proef.

AMSTERDAM - Dat schrijven Nederlandse onderzoekers deze week in Environmental Science & Technology. Het experiment vond plaats in een Wageningse sloot. Een flinke hoeveelheid modder werd opgevist, ontdaan van bodemleven en voorzien van verschillende hoeveelheden koolstofnanobuisjes.


De kunstmatig verontreinigde modder werd in plastic bakken teruggezet in dezelfde sloot. Na vijftien maanden vergeleken de onderzoekers biodiversiteit met schone bodems. 'We zien in een slootbodem met koolstofnanobuisjes een verschuiving in de soortensamenstelling. Sommige soorten als kleine zoetwaterschelpjes lijken gevoeliger dan bloedzuigers en muggenlarven', zegt milieuchemicus Ilona Velzeboer van de Wageningen Universiteit en IMARES. Ze noemt het vooral onverwacht dat al effecten optreden bij lage concentraties van milligrammen per kilo droge slootbodem.


Koolstofnanobuisjes zijn microscopische langgerekte, holle koolstofstructuren van enkele nanometers dik. Op moleculaire schaal lijken ze op opgerold kippengaas. De buisjes hebben bijzondere eigenschappen: ze zijn uitzonderlijk sterk en kunnen elektriciteit geleiden. Toepassingen in nieuwe kunststoffen en elektronica zijn op dit moment onderwerp van onderzoek.


In vergelijking met schone modder was er een duidelijk verschil, al waren er geen soorten compleet verdwenen, zegt Velzeboer.


Volgens onderzoeksleider Bart Koelmans, Wagenings hoogleraar water- en sedimentkwaliteit, is het experiment bijzonder omdat langer dan een jaar wordt gekeken onder natuurlijke omstandigheden. Koelmans: 'Als ecoloog kun je zo een complete levensgemeenschap volgen en zie je ook eventuele invloed op de voortplanting. Dat zijn zaken die je in het lab mist als je individuele organismen korte tijd bestudeert.'


Traditionele toxicologische methoden kijken in het lab hoe proefdieren gedurende 24 of 48 uur reageren. Langdurige blootstelling duurt daar hooguit een maand.


Wat de resultaten precies vertellen over risico's van nanobuisjes voor het milieu kan Koelmans nog niet zeggen. De resultaten wijzen op mogelijk nieuwe risico's van deze nanomaterialen. In muizenlongen zijn eerder ontstekingsreacties gezien die lijken op het effect van asbest. Nanobuisjes kunnen zelfs bacteriën doden door de celwand te perforeren. Bovendien zijn nanobuisjes bijzonder robuust: ze blijven onveranderd in het milieu.


Volgens Koelmans levert dit experiment vooral een waarschuwing dat bij langdurige blootstelling effecten worden gezien bij veel lagere concentraties. Modelstudies geven aan dat die kleine hoeveelheden nanobuisjes in de toekomst ook in het milieu te verwachten zijn - het is dus nog niet zover.


Volgens Koelmans moeten overheden eventuele ecologische effecten meenemen in de beoordeling en het toelaten van nanobuisjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden