Koolmees sleutelt aan arbeidsmarkt en strijkt iedereen tegen de haren in

De delicate arbeidswet-puzzel van Koolmees

De Wet werk en zekerheid krijgt een grondige renovering. Maak vast werk minder vast en flexwerk minder flexibel, luidt het plan van het kabinet. Vakbonden én de werkgeverslobby uiten alvast forse kritiek.

Beeld Bier en Brood

D66’er Koolmees, sinds oktober minister van Sociale Zaken, stak deze week zijn teen in het water van de arbeidsmarkt en veroorzaakte meteen grote rimpels. De Wet werk en zekerheid, de veel bekritiseerde hervorming van de arbeidsmarkt van zijn voorganger Lodewijk Asscher (PvdA), is toe aan een update, stelde de minister.

Asschers ingrepen bleken niet de beloofde zekerheid te brengen. De vaste baan blijft terrein verliezen aan de zzp'ers, de uitzend- en oproepkrachten en de tijdelijke werknemers, nu al goed voor 35 procent van de werkende beroepsbevolking. Terwijl veel ‘flexwerkers’ tegen hun zin van tijdelijk werk naar tijdelijk werk gaan.

Nergens zoveel afkortingen als in de sociale zekerheid: Koolmees’ update van de WWZ heet WAB. De nieuwe minister belooft een ‘arbeidsmarkt in balans’. Tijdelijke aanstellingen worden duurder. Maar de vaste werknemer kan gemakkelijker worden ontslagen. De baas die sneller van een werknemer af kan, is eerder geneigd een dure tijdelijke kracht een vast contract te bieden, zo is de gedachte.

Vooralsnog bestaat het pakket maatregelen slechts op papier. Pas tegen de zomer gaat het naar de Tweede Kamer. De plannen moeten in januari 2020 ingaan. Maar eerst mag de samenleving via een 'internetconsultatie' de komende twee maanden haar zegje doen. Vakbonden en werkgeversverenigingen beten het spits af. Hun kritiek is niet mals. 

Vast minder vast

1 | Ontslag wordt eenvoudiger

Koolmees introduceert een nieuwe ontslagreden: de optelsom van factoren. Volgens de huidige wet kan de kantonrechter pas ontslag toestaan wanneer op basis van één van zes ontslaggronden 'in redelijkheid niet van de werkgever gevraagd kan worden de arbeidsovereenkomst voort te zetten’. Bijvoorbeeld omdat iemand vaak afwezig is, verwijtbaar handelt (dronkenschap, seksuele intimidatie) of compleet overhoop ligt met zijn baas of collega's. Een werknemer kan het op veel terreinen een beetje bont maken zonder dat dit voldoende grond is voor ontslag. De minister geeft werkgevers een instrument, de 'cumulatiegrond', om deze mensen toch te kunnen ontslaan. Het oordeel blijft aan de rechter. 

2 | Eén vaste ontslagvergoeding

Een werknemer heeft momenteel pas recht op een ontslagvergoeding na twee jaar werk. Maar wie meer dan tien jaar in dienst is, krijgt bij gedwongen vertrek een hogere vergoeding dan iemand met een korter dienstverband. Om werkgevers tegemoet te komen schrapt Koolmees het hoge tarief bij een lang dienstverband. Tegelijkertijd geeft hij werknemers vanaf dag één recht op een zakje geld. Zijn voorstel: een derde maandsalaris per gewerkt jaar ongeacht hoe lang je in dienst bent.

De Wet werk en zekerheid, de veel bekritiseerde hervorming van de arbeidsmarkt van zijn voorganger Lodewijk Asscher (PvdA), is toe aan een update, stelde minister Koolmees. Beeld anp

3 | Langer werken met tijdelijk contract

Werkgevers moeten nu hun tijdelijke werknemers na twee jaar in vaste dienst nemen of wegsturen (voor ten minste een half jaar). Koolmees wil daar weer drie jaar van maken (zijn voorganger kortte de termijn een jaar in). Twee jaar is ‘te beknellend’ gebleken, meent de minister. De werkgever heeft te weinig tijd om te beoordelen of de tijdelijke kracht een vast contract verdient, de werknemer loopt het risico elke twee jaar te blijven steken in ‘de flexibele schil’. Dat derde jaar kan ‘doorslaggevend’ zijn voor de stap naar een vaste baan.

4 | Langere proeftijd

Om werkgevers te verleiden uiteindelijk toch dat vaste contract aan te bieden, verlengt de minister de proeftijd van twee naar vijf maanden. Een vaste baan is ‘een grote stap’ voor de baas en de werknemer, stelt hij. Bij een tijdelijk contract van langer dan twee jaar wordt de proeftijd drie maanden.

5 | De kritiek

Iedereen blij? Verre van. De werkgevers willen graag gemakkelijker hun personeel kunnen ontslaan, maar zijn niet overtuigd dat Koolmees’ voorstel hen daarbij gaat helpen. ‘Werkgevers moeten het vertrouwen krijgen dat zij, als het nodig is, iemand echt kunnen ontslaan’, reageert bedrijvenlobby VNO-NCW. De bazen vragen zich af: gaat de rechter ontslagverzoeken op basis van deze nieuwe cumulatiegrond wel echt honoreren? Ook met een langere periode van tijdelijke contracten zijn de bazen niet echt blij. Want tijdelijk werk wordt duurder (zie hieronder).

De vakbonden zijn al helemaal ongelukkig. Elke aantasting van het ontslagrecht vinden zij een stap in de verkeerde richting. Het vaste contract verdient juist zoveel mogelijk bescherming. ‘De toch al kwetsbare positie van werkenden komt alleen maar meer onder druk te staan’, stelt FNV-voorman Han Busker. Langer tijdelijk werk en een langere proeftijd is ook tegen het zere been. ‘Precies de verkeerde beweging’, meent CNV-voorzitter Maurice Limmen. 

Flex minder flex

1 | Twee tarieven werkloosheidspremie

Wie na ontslag thuis zit, krijgt een ww-uitkering, een tijdelijk inkomen op basis van het laatste loon bedoeld om de periode tot aan een nieuwe baan te overbruggen. Werkgevers dragen maandelijks geld af om deze uitkering te bekostigen. In sectoren waar de kans op werkloosheid groot is, is de premie hoger. Een taxibedrijf betaalt bijvoorbeeld meer ww-premie dan een baggerbedrijf.

Omslachtig, vindt Koolmees. Hij wil twee simpele tarieven voor alle sectoren. Een hoog tarief voor werknemers met een tijdelijk contract, een laag percentage voor vast personeel (circa een derde van het hoge tarief). Hij hoopt twee vliegen in één klap te slaan: minder rompslomp en het stimuleren van vaste contracten. 

2 | Oproepwerk minstens vier dagen van tevoren

Bijna een miljoen mensen werken als oproepkracht of via een contract met variabele uren. Zij moeten vaak permanent beschikbaar zijn, ook als er geen werk is. Koolmees wil dat veranderen. Werkgevers moeten in het vervolg hun oproepkrachten minstens vier dagen vooraf duidelijkheid geven over een klus. Wordt de opdracht daags voor het werk weer ingetrokken, dan moet de werkgever toch gewoon betalen.

3 | Gelijke voorwaarden voor payrollers

De minister maakt de wet strenger voor payroll-constructies. Payrolling is volgens hem bedoeld om werkgevers te ‘ontzorgen’: ze kunnen een deel van het werkgeverschap (personeelsadministratie en salarissen) uitbesteden. Handig voor kleine bedrijven die die rompslomp graag aan een ander overlaten. Maar payrolling is veelal verworden tot een goedkopere arbeidsvorm waarbij de payroller tegen andere (mindere) voorwaarden werkt dan zijn collega die in reguliere dienst is. De minister wil dit rechttrekken. Wie via payrolling werkt, moet kunnen rekenen op dezelfde arbeidsvoorwaarden als zijn collega’s op de werkvloer.

4 | De kritiek

De werkgeverslobby is not amused. Koolmees' ww-premievoorstel betekent dat zij meer moeten gaan betalen voor tijdelijke krachten. Flexibel werk is juist de toekomst, vinden de bazen. Maar de minister is druk doende de ruimte voor tijdelijke arbeidsrelaties ‘dicht te schroeien’. De werkgevers waarschuwen dat sectoren als horeca, detailhandel en landbouw de dupe worden van de strengere regels voor werk op oproepbasis.

Ook de uitzendbranche, verenigd in onder andere de NBBU, ziet niets in de plannen. Uitzendwerk en payrolling worden ‘onevenredig duur’. Koolmees probeert de arbeidsmarkt ‘krampachtig in het keurslijf van het vaste dienstverband te persen’. Als uitzenden duurder wordt, worden ook mensen ‘met een afstand tot de arbeidsmarkt’ getroffen, schrijft de NBBU. Veel mensen die vanuit een uitkering weer aan het werk gaan, werken via uitzendwerk.

Vakbond FNV ontwaart hier toch nog enkele ‘lichtpuntjes’ in de plannen van Koolmees. ‘Flex’ moet duurder, vindt de vakbond. De hogere WW-premie draagt daaraan bij. Het CNV vindt de aanpak van payrolling ‘een stap in de goede richting’, maar waarom de payrollbedrijven niet gewoon helemaal afschaffen? Voorzitter Limmen: ‘Werkgevers ontzorgen kan ook gewoon via een loonadministratiekantoor.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.