Kookboekhouden

TOPMANNEN ZIJN altijd 'blij' als ze de pers mogen uitleggen hoe fantastisch hun bedrijf is. Zo was deze week ook George Samenuk 'thrilled' over zijn ontmoeting met een handvol journalisten in Amsterdam....

De nieuwe topman van Network Associates stond in een sjiek Amsterdams hotel de stoep schoon te schrobben die zijn voorganger besmeurd had achtergelaten. Het grote Amerikaanse softwarebedrijf was namelijk vóór Semanuks aantreden betrapt op de oudste winst-truc uit het handboek: knoeien met de balans.

Network Associates joeg de beleggers eind vorig jaar de gordijnen in met een beklemmende mededeling. De winst die voor het vierde kwartaal was voorzien, was omgeslagen in een verlies van zeker 130 miljoen dollar. Onverwacht, zei de toenmalige topman William Larson.

Dat zagen analisten net even anders. Network Associates had zijn distributeurs overvoerd met softwarepakketten. Klanten hadden zich nog niet gemeld voor programma's als Sniffer, Magic, PGP en McAfee VirusScan, maar Larson had ze alvast wel als verkochte waar op de balans gezet.

Semanuk durfde tegenover het handjevol Nederlandse journalisten in Amsterdam niet te zeggen wat zijn voorganger had bezield. Dat kon zijn gehoor zelf wel bedenken. Het Engels heeft er zelfs een prachtige uitdrukking voor: cooking the books. De resultaten in de boekhouding mooier voorstellen dan ze in werkelijkheid zijn.

Creatief boekhouden is een populaire bezigheid onder softwareproducenten, als ze niet bezig zijn om Microsoft-miljardair Bill Gates van zijn troon te stoten. In het recente verleden liepen de databasegiganten Oracle en Informix tegen de lamp. De afgelopen maanden vielen kleinere bedrijven als Legato, MicroStrategy en Critical Path na balansklopperij door de mand.

Kees Camfferman, docent financial accounting van de Vrije Universiteit, kan zich er wel iets bij voorstellen. Software bestaat meestal uit niet meer dan een vergunning om het programma te gebruiken. 'Het is geen auto, die de fabrikant bij de dealer moet neerzetten om hem te kunnen verkopen', aldus Camfferman. Dat maakt schuiven met voorraad tot een fluitje van een cent.

Software kun je met een enkele muisklik virtueel bij de distribiteur stallen. Of verpatsen aan een dochter. In Nederland wist Baan Company zijn overtollige voorraden van zijn boeken weg te poetsen. Winst op papier én op de balans.

Alles draait om de vraag wanneer een softwareproducent zijn waren als omzet in de boeken bijschrijft. 'Het is lastig te bepalen wanneer een computerprogramma is verkocht', meent Camfferman. 'Je hebt bijvoorbeeld te maken met onderhoudscontracten. En het duurt vaak even voordat een programma is geïnstalleerd en naar behoren draait.' Noteert een bedrijf bij de bestelling omzet óf pas als de opdrachtgever met betaling over de brug is gekomen?

'In de Verenigde Staten is een voortdurende wedloop gaande tussen de accountants met hun creatieve oplossingen en de overheid', aldus de universitair docent. 'Elke week komen er nieuwe regels bij.' Vooral rond softwarecontracten wordt ellenlang gesteggeld.

In Nederland wordt de soep niet zo heet gegeten. Afgezien van Baan kan Camfferman zich niets voor de geest halen. 'Je hebt in Nederland dan ook maar zes tot acht beursgenoteerde softwarebedrijven.' De Raad voor de Jaarverslaggeving, die bedrijven op vrijwillige basis tot keurige jaarrekeningen probeert te verleiden, heeft er geen regels voor opgesteld.

Aan Network Associates zou de Raad geen kind meer hebben. Het bedrijf heeft beleggers en de overheid beloofd voortaan pas omzet te boeken als een distribiteur de software werkelijk heeft verkocht.

Aan George Semanuk heeft Network Associates wat dat betreft een man in de arm genomen die alles weet van verkopen en voorraden. 22 Jaar lang was hij salesmanager in dienst van IBM. De laatste twee jaar stond hij aan het roer bij de website TradeOut.com. Op die virtuele marktplaats bracht hij verkopers en kopers bijeen van overtollige bedrijfsvoorraden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.