Kont naar de kiezer

De Kamerleden zullen ook vandaag weer keurig aanschuiven in de Kamerzetels, SP - altijd vroeg - bij SP, SGP bij SGP. De vraag is hoe lang nog. Voor de kiezer horen partijen in hetzelfde mandje als politie of justitie, met als verschil dat ze als veel onbetrouwbaarder worden beoordeeld. Merkwaardig gezelschap, zeker als je beseft dat het ooit de kiezer was die zo nodig partijen wilde.


'Partijen staan met hun neus naar raden, staten en parlement.' Zo vat Jacques Wallage, vooraanstaand PvdA'er en voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur (Rob), maandag de situatie samen. Één keer raden waar die partijen dan met hun billen naartoe staan. Geen wonder dat de kiezer van partij naar partij vliegt, op zoek naar politici bij wie hij de neus niet soms hoeft dicht te knijpen.


Zo ongeveer is de situatie zoals die door Wallage c.s. wordt geschetst. Niet voor het eerst overigens. In 2005 noemde de Rob de toestand 'zorgwekkend', in 2009 waren partijen 'het zorgenkind van de democratie', en in 2010 was het 'twee voor twaalf geweest'. Hoogste tijd dus voor studiemateriaal. Dat wordt aangedragen in de bundel Politieke partijen: overbodig of nodig? En gepresenteerd in het zaaltje van ProDemos, een van de vele instituten die als satellieten rond het Binnenhof cirkelen.


Er is koffie of thee vooraf, wijn met hapjes na afloop. Daartussen-in dus Wallage, de hooggeleerde partijdeskundige Gerrit Voerman en een drietal voorzitters van partijen. Opgelucht gelach klinkt als meteen al in de inleiding de angel uit de bijeenkomst wordt gehaald. 'Politieke partijen mogen blijven', is de teneur. Op voorwaarde dat ze wel wat beter hun best doen. Waarbij 'hun best doen' moet worden begrepen als: niet langer alle aandacht richten op openbaar bestuur, maar opnieuw positie kiezen ergens halverwege bestuur en kiezer.


De voorzitters van D66, CDA en GroenLinks beloven daarop nog eens extra hun best te doen. Desnoods door gezamenlijk partijleden te gaan werven. Wat dan weer haaks staat op de ook veelvuldig klinkende roep om meer ideologie en onderlinge verscheidenheid.


De kille cijfers zijn huiveringwekkend. Voor publieke functies moet in Nederland worden geput uit een almaar slinkend arsenaal van 30 duizend actieve partijleden, die met elkaar de plekken in landelijke en lokale politieke organen en partijbesturen verdelen. Partijen dreigen te krimpen tot campagnevehikel voor de lijsttrekker.


Bij ProDemos komen de mooiste observaties van lokale politici. 'Jullie rijden in de paardentram terwijl er al lang een elektrische rijdt', zegt de waarnemend burgemeester van het Brabantse Dongen. 'En nu denken jullie de slag te winnen met snellere paarden en door de tram een ander kleurtje te geven.' Ludieker is een Delftse wethouder, die voorstelt voortaan iedereen elke vier jaar op zijn verjaardag te laten stemmen. Het maakt de dag extra feestelijk en de partijen worden gedwongen doorlopend contact met de burger te houden. Nee, in haar college is het voorstel nog niet besproken, bekent ze na afloop.


Voor het model van de PVV, een partij zonder leden, heeft niemand enige aandacht. 'Dat kan heel effectief zijn om macht uit te oefenen', oordeelt Wallage later tijdens de borrel. 'Maar je ziet wat er gebeurt als de interne tegenkrachten ontbreken.'


Een dag later - dinsdag dus - wordt in de Eerste Kamer gedebatteerd over het correctief en raadgevend referendum. Het is de eerste termijn, de wet kan pas na de volgende verkiezingen van kracht worden. Maar toch: in aanmerking genomen dat het voorstel al in 2005 werd ingediend, voelt het als bijna overmorgen dat burgers met een referendum wetsvoorstellen zullen kunnen wijzigen. Waarmee de speelruimte voor partijen weer wat krapper wordt.


Of moet je dat anders zien? Minister Plasterk, die even de luwte opzoekt in de tot bespiegelingen uitnodigende wandelgangen van de senaat, is voorzichtig. 'Het is geen rocket science', zegt hij. 'Maar een referendum kan de belangstelling voor politiek doen toenemen. Wat dan weer goed is voor partijen.'


Voor zo'n wetswijziging moet wel een tweederde meerderheid in beide Kamers worden gevonden. Wie de loop van de democratie wil veranderen, moet behalve kiezers ook tijd hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden