Koninklijke roots in Khmerdans

Pamina Devi..

AMSTERDAM Alles aan ze krult en golft. Hun vingers die ver naar achteren strekken, hun voeten die zich bedachtzaam afwikkelen, hun armen die samen met het gebogen been (met gemak worden de billen geraakt) een sierlijke S vormen. Hun kleding is zwaar behangen met goudstiksels, de kunstige torentjes op de hoofden zijn de Cambodjaanse versie van een kroon.

Zou Mozart zich maandag in zijn graf hebben omgedraaid, toen deze Oosterse Koningin van de Nacht en Koning van de Zon zijn Zauberflöte (1791) dansten, begeleid door traditioneel Cambodjaanse zang en muziek?Na een optreden onlangs van het Royal Ballet of Cambodia in het Tropentheater van Amsterdam, is nu het andere grote dansgezelschap van Cambodja in Nederland, in Het Muziektheater. Ook het Khmer Arts Ensemble brengt klassieke Khmerdans. Maar eigen aan artistiek leider en choreograaf Sophiline Cheam Shapiro is dat zij de eeuwenoude techniek en stijl ook inzet voor nieuwe verhalen en niet blijft hangen in de religieuze epossen. Shapiro maakte Pamina Devi op uitnodiging van Peter Sellars voor het New Crown Hoped Festival in Wenen, dat in 2006 in het teken van Mozart stond. Haar versie van Mozarts sprookjesopera is een sobere en gestileerde, een die de vrijheid van het kunnen nemen van persoonlijke keuzes uitdrukkelijk centraal stelt – niet verwonderlijk voor iemand die dictator Pol Pot heeft meegemaakt.

Het verhaal draait om de zwaar beproefde liefde tussen prinses Pamina Devi en prins Preah Chhapoan. Terwijl de dansers hun passen en gebaren uitvoeren, zitten de musici achter op het toneel: in het rijk van de Koningin in het halfduister, in het rijk van de Koning in gloedvol rood. Zowel de individuele rollen als de koorpartijen worden gezamenlijk gezongen. Hun meerstemmigheid klinkt in onze westerse oren vrij nasaal en beperkt melodieus; ze lijkt meer op een meditatief gebed.

De dans is uiterst sierlijk en beheerst, de koninklijke roots van de Khmerdans laten zich zien. Alle rollen worden door vrouwen gedanst; de mannelijke personages hebben hun bloem niet achter het rechter-, maar achter het linkeroor. Fascinerend is hoe de dansers nauwelijks bewegen in hun beweeglijkheid: enerzijds is hun ingetogenheid statisch, anderzijds is hun lichaam doorgaand subtiel en organisch in beweging. Al is het maar een hoofd dat weer een slag draait. In het grote Muziektheater gaan de intimiteit en de details (bijvoorbeeld hoe zelfs de oogopslag ‘meedanst’) verloren. De verfijnde betekenis van de duizenden handgebaren van de Khmerdans ontgaan een niet-kenner sowieso.

Maar de dramatische spanning is goed, alleen al omdat er – heel simpel – via de boventiteling een verhaal te volgen is en de scènes niet te lang duren. Bovendien is de choreografie zeer helder en sturend. Met vaak symmetrisch georchestreerde groepen personages (de hele Zauberflöte wemelt van de paren en de tegenstellingen) en duidelijke symboliek. Dat twee mensen die als elkaars schaduw dansen intiem zijn, snapt en raakt mensen over de hele wereld.

Mirjam van der Linden

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden