Koningshuisdrama boordevol affaires

Willem Hogendoorn, alias thrillerauteur Tomas Ross, schreef het scenario voor Wij Alexander. Een fictieve dramaserie vol losbandigheid, die speelt in de vorige eeuw....

WILMA DE REK

DE ingrediënten: een slecht huwelijk tussen vorst en vorstin, Willem III en Sophie van Württemberg; een geheimzinnig kistje met belastende documenten; veel losbandigheid met hoeren en drank, en de schimmige dood van een troonopvolger. Het Nederlandse koningshuis aan het eind van de vorige eeuw is een vat vol heerlijkheden voor Willem Hogendoorn, die eerder onder het pseudoniem Tomas Ross thrillers schreef over de Lockheedaffaire, de val van Srebrenica en de Liro-affaire. Sinds 1984 schrijft hij televisiedrama, waaronder De Brug voor de KRO.

Aan het scenario van Wij Alexander, de achtdelige dramaserie die de KRO vanaf dinsdag uitzendt en die bijna tien miljoen gulden kostte, heeft Ross ruim vier jaar gewerkt. Fictie en feiten zijn tot een smeuige prak gehusseld, een beproefde methode die hij ook in zijn romans toepast, maar waarmee hij nu voorzichtiger dan ooit is omgegaan: nog niet eerder werd een zo nabije geschiedenis van het koningshuis op televisie in beeld gebracht. Bovendien beslaat de serie een periode waarin het koningshuis niet erg populair was: 1838 tot 1884, de tijd van opstand, anarchie en Domela Nieuwenhuis.

Centrale figuur in het drama is de psychiater Jan Giltray. In zijn kliniek maakt hij in het jaar 1909 kennis met een patiënt die beweert dat hij kroonprins Alexander is, de derde zoon van koning Willem III en Sophie van Württemberg. Hij beschikt over een kistje met documenten die de monarchie kunnen beschadigen omdat ze belastende informatie over Willem III bevatten.

De psychiater is fictief, maar het kistje heeft werkelijk bestaan, net als Alexander. Eén van zijn broers, Maurits, was al op zesjarige leeftijd gestorven en de oudste zoon van Willem III en Sophie leidde in Parijs een liederlijk bestaan. In de derde zoon Alexander, die schizofreen en manisch depressief was, bestond weinig vertrouwen. Toen de oudste zoon Wiwill stierf, leek de monarchie tot uitsterven gedoemd. Tot ook Sophie stierf, Willem III hertrouwde met Emma en zij Wilhelmina verwekten. In de serie worden oude geruchten dat Wilhelmina geen dochter van Willem III zou zijn, nieuw leven ingeblazen. Willem III zou aan zijn uitbundige seksleven een stevige syfilis hebben overgehouden die hem uiteindelijk onvruchtbaar maakte, waardoor hij bij Emma nooit een kind had kunnen verwekken.

Wij Alexander is door die vermenging van verzinsels en werkelijkheid een spannende serie geworden. Ross: 'Televisiedrama is in de eerste plaats entertainment, een spannend verhaal waarin je wordt meegezogen terwijl je met een zak popcorn op de bank zit. Verder niks. Het is een afschuwelijke Nederlandse gewoonte om er altijd meer van te willen maken. Omroepbazen beschouwen drama als cultuur, als iets loodzwaars dat geen lange verhaallijn mag bevatten. Daarmee is een serie als Zebra de mist ingegaan. Oud Geld vind ik ook vreselijk: goeie acteurs, prachtige aankleding, maar een slecht verhaal. Drama moet geschreven worden door verhalenvertellers. Je moet kijkers meeslepen, ook al moeten ze soms op hun tenen lopen om het te snappen.'

Als het aan Ross had gelegen, had Youp van 't Hek de rol van de echte Alexander, die nu en dan opduikt, gekregen. 'Niet vanwege zijn acteertalent maar omdat hij sprekend op de latere Alexander lijkt, die had ook zo'n pafferige kop. Maar de enige inbreng die ik bij de casting heb gehad, was de keuze voor Carine Crutzen als koningin Sophie. Alweer vanwege de gelijkenis: Carine lijkt sprekend op Sophie, en ze acteert voortreffelijk.'

Het koningshuis leek jarenlang taboe voor televisie en toneel. De inhaalslag die inmiddels plaatsheeft, lijkt de vorm aan te nemen van een ware hausse: theatergroep Toetssteen trokvolle zalen met Emily of Het Geheim van Huis ten Bosch, Ton Vorstenbosch scoort met Wilhelmina: Je Maintiendrai. Afgelopen voorjaar speelde Porgy Franssen bij de VPRO een geschifte kroonprins anno 2010 in Het Jaar van de Opvolging en in Wij Alexander kruipt diezelfde Franssen in de huid van koning Willem III. In december van dit jaar komt de Greet Hofmans-affaire als drama op televisie. Ross wijt de populariteit van koningsdrama aan de gebeurtenissen in Engeland. 'Charles en Diana hebben het fenomeen koningshuis weer interessant gemaakt. Overigens was van een hausse nog geen sprake toen we met de voorbereidingen voor Wij Alexander begonnen. Zelf heb ik niets met het koningshuis, maar ik ben dol op affaires en dan kom je toch gauw bij het koningshuis terecht. Zo zou ik graag een serie willen maken over Wilhelmina in ballingschap. De Greet Hofmans-affaire is natuurlijk ook leuk, of het Lockheedschandaal. Het punt is dat de omroepen zich niet aan dergelijke onderwerpen willen branden, behalve misschien de VPRO maar die heeft geen geld.'

Veel medewerking van het koninklijk huis heeft de KRO niet gekregen. De koninklijke archieven bleven gesloten, de paleizen potdicht. Ross zegt 'ergens wel te snappen' dat koningin Beatrix geen filmploegen in Huis ten Bosch toeliet, 'vanwege de peuken op de wc', maar vindt het evengoed kinderachtig.

'Ons koningshuis is zo gesloten als een oester, je mag nog steeds nergens bij. Als we nou een serie over Wilhelmina of Juliana hadden gemaakt, had ik dat nog wel begrepen omdat dan eventueel het geheim van 't Loo of van Soestdijk in het geding was gekomen. Maar Wij Alexander speelt zich grotendeels in de vorige eeuw af. Via via heb ik gehoord dat oud-KRO-voorzitter Gerrit Braks, een huisvriend van Beatrix en Claus, zich nog heeft ingespannen om toestemming te krijgen in de paleizen te filmen. Hij zou ze ook de synopsis hebben laten lezen.

'Ik had het leuk gevonden als Beatrix had gezegd: kom maar binnen, hou de boel netjes en ga je gang. Maar ze hangt liever de ongenaakbare vorstin uit. Terwijl het koningschap volgens mij al in 1945 uitgestorven is. Ik kan me voorstellen dat zo'n Wilhelmina nog een functie had in de oorlog, met al die mensen die in de kelder naar haar toespraken op de radio luisterden, maar tegenwoordig? Alles voltrekt zich buiten de koningin om, ik geloof er geen bal van dat ze politieke invloed heeft. Het koningshuis is niets meer dan een stelletje willekeurige mensen die van niets weten omdat ze totaal afgezonderd van de maatschappij leven. Ze fokken zich bovendien ongans en al die prinsjes planten zich ook weer voort... Ik wil maar zeggen: ik begrijp niet waarom ik prinses moet zeggen tegen de dochter van Hans van den Broek, net zomin als ik prins wens te zeggen tegen een nazaat van Pieter Piano. Willem III had het best begrepen: die wilde helemaal geen koning worden, omdat hij vond dat het koningschap met de grondwetsherziening van 1848 door Thorbecke een uitgehold begrip was geworden. En zo is het ook.'

Wilma de Rek

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden