Koningin zit stevig op haar troon

Er is de afgelopen tijd veel discussie geweest over de positie van de koningin als lid van de regering. Ook in de Tweede Kamer, waar sommigen de intentie hebben uitgesproken om met een initiatiefwetsvoorstel te komen tot wijziging van de Grondwet, waarbij de koningin haar positie als lid van de regering zou verliezen. Hierbij wordt evenwel uit het oog verloren dat de Grondwet op dit punt niet zonder meer kan worden gewijzigd.

Nederland maakt samen met Aruba, Curaçao en Sint Maarten op voet van gelijkwaardigheid deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden. Deze rechtsorde is neergelegd in het Statuut voor het Koninkrijk. De positie van ons staatshoofd is primair in dit Statuut verankerd. De Nederlandse Grondwet is ondergeschikt aan het Statuut en mag daarmee niet in strijd komen. Artikel 5 van het Statuut, regelt dit: 'De Grondwet neemt de bepalingen van het Statuut in acht.'


De volgende relevante bepaling is artikel 2 van het Statuut. Daarin is de positie van de koning als lid - en zelfs als hoofd - van de regering vastgelegd. 'De Koning voert de regering van het Koninkrijk en van elk der landen.' Met andere woorden: het Statuut regelt niet alleen de positie van de koning als hoofd van de regering van het koninkrijk, maar ook als hoofd van elk van de afzonderlijke regeringen van de vier landen van het koninkrijk. Artikel 42 van de Grondwet ('De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers'), de bepaling die men in Nederland zou willen wijzigen, herhaalt slechts in iets modernere bewoordingen wat in het Statuut daarover is bepaald.


Dit betekent dat, indien men in Nederland zou willen dat de koning geen deel meer zou uitmaken van de regering, artikel 2 van het Statuut moet worden gewijzigd en daarna de Grondwet aan het Statuut moet worden aangepast. Zelfstandige wijziging van de Grondwet op dit punt is niet mogelijk, omdat de Grondwet dan in strijd zou komen met het Statuut.


Wijziging van het Statuut is echter nog moeilijker dan wijziging van de Grondwet. Zo'n wijziging vereist de instemming van alle vier volksvertegenwoordigingen van de landen van het koninkrijk, dus ook van de Staten van Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Aangezien de discussie over de positie van het staatshoofd alleen in Nederland speelt en die positie in de andere drie landen op dit moment onomstreden is, lijken eventuele Nederlandse stappen op dit punt op voorhand kansloos.


Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden