Koningin wordt op Binnenhof 1A niet gemist

De zoektocht naar een nieuw kabinet verloopt vooralsnog gesmeerd, zo zonder koningin Beatrix. De partijen doen dan ook flink hun best alles snel en transparant te laten verlopen.

DEN HAAG - De machtsgreep waarmee de Tweede Kamer het initiatief neemt in de kabinetsformatie lijkt succesvol te verlopen. Nu koningin Beatrix voor het eerst buitenspel is gezet, breekt niet de chaos uit die door de politiek-bestuurlijke elite werd gevreesd. Ook de angst voor gebrek aan tempo en transparantie lijkt vooralsnog ongegrond: verkenner Henk Kamp (VVD) is meteen aan het werk gegaan en politici staan na hun bezoek aan hem de pers te woord.

Eerder kritiseerden enkele vaste adviseurs van koningin Beatrix de nieuwe procedure. Minister van Staat Frits Korthals Altes merkte op dat de koningin na een week doorgaans al een eind op weg was. Hij vreesde dat de Kamer meer tijd nodig zou hebben. De onlangs teruggetreden vicepresident van de Raad van State Herman Tjeenk Willink veronderstelde dat de wijziging 'geen verbetering' zou zijn, 'afgemeten aan openheid en democratie'.

De Kamer lijkt vastbesloten die twijfels de grond in te boren. Het proces verloopt tot nu toe snel en geordend en niet minder transparant dan voorheen. Onder leiding van de vertrekkende voorzitter Gerdi Verbeet doet de Kamer er alles aan te laten zien dat de regels van het spel zijn veranderd.

Verkenner Kamp gaf zijn eerste persconferentie nadrukkelijk in de Tweede Kamer. Zijn verkennende gesprekken met de fractievoorzitters voert hij net als voorheen in het gebouw van de Eerste Kamer, waar hij zich net als vele informateurs in vroeger jaren in de ministerskamer heeft geïnstalleerd.

Maar op weg naar Kamp melden alle politieke leiders zich eerst bij de ingang van de Tweede Kamer op Binnenhof 1A. Vandaaruit worden ze binnendoor, via trappen en een dependance van de Raad van State, naar de Eerste Kamer geleid. En na afloop terug naar de Tweede Kamer, waar ze de pers te woord staan. Rechtstreeks op en neer lopen via de kasseien van het Binnenhof is veel sneller, maar zou in strijd zijn met het beeld dat de Tweede Kamer nu wil uitstralen: 'Wij zijn aan zet.'

Tegenstanders van de vernieuwing zien het met lichte spot aan. 'Om te tonen dat de Kamer toch echt de baas is, post de pers niet meer bij de voordeur van de Eerste Kamer, maar bij de achterdeur van de Tweede', aldus Menno de Bruyne, rechterhand van SGP-leider Kees van der Staaij. Maar de voorstanders zijn vooralsnog enthousiast, zoals D66-voorman Alexander Pechtold. 'De Tweede Kamer is heel goed zelf in staat dit te doen.' D66 was initiator van de nieuwe gang van zaken.

Kamp begon meteen aan zijn opdracht. Hij ontving alle fractievoorzitters om te vernemen hoe zij de politieke toestand wegen. VVD en PvdA vertelden hem dat zij met elkaar willen praten. Zij verschillen van mening of de SP daarbij betrokken moet worden. De VVD vindt van niet, de PvdA sluit het niet uit. SP-leider Roemer vindt het onderzoeken van een VVD-PvdA-kabinet 'een zinloze exercitie'. Hij stelt een combinatie voor van PvdA, SP, CDA en D66. Maar het CDA wil voorlopig op de achtergrond blijven, na de enorme nederlaag van woensdag. CDA-leider Sybrand van Haersma Buma vindt dat er twee informateurs moeten komen, een van VVD-huize en een namens de PvdA. Pechtold wil één VVD-informateur.

De ironie wil dat de VVD tegen de huidige formule is, waarbij de koningin slechts mag opdraven voor de beëdiging van de nieuwe bewindslieden en de bordesscène. Toch heeft Rutte als verkenner zijn beste man Henk Kamp ingezet. Het signaal is duidelijk: de VVD zal er alles aan doen dit proces te laten slagen.

Uiterlijk woensdag zal Kamp zijn bevindingen naar de Tweede Kamer sturen. Het zou sneller kunnen, maar de nieuwe Kamer wordt pas donderdag geïnstalleerd. De verkenner zal er naar verwachting voor zorgen dat de door hem voorgedragen informateur voldoende draagvlak heeft in de Kamer. Die man of vrouw kan dan op vrijdag 21 september meteen aan de slag.

De laatste jaren is er spanning tussen de Tweede Kamer en koningin Beatrix over wie de leiding heeft in het politieke proces als de zaak op de rails moet worden gezet of als de boel derailleert. Die kwam aan het licht tijdens de vorige kabinetsformatie, en opnieuw bij de mislukking van de Catshuis-onderhandelingen op 21 april. Beatrix ontving haar vaste adviseurs op 24 april, nadat Rutte het ontslag van zijn kabinet had aangeboden. Normaal gesproken zouden vervolgens de fractievoorzitters hun gang naar het paleis hebben gemaakt.

Maar op 25 april kwamen vijf fractievoorzitters bij elkaar met minister Jan Kees de Jager van Financiën. In ruim een etmaal werden VVD, CDA, D66, GroenLinks en ChristenUnie het eens over een alternatieve begroting die op 26 april naar Brussel werd gestuurd. Beatrix speelde voor het eerst geen rol.

FORMATIE 2010

Dag 1: Na de verkiezingen: koningin ontvangt voorzitters Eerste en Tweede Kamer, plus vicepresident Raad van State. Tweede Kamer wil geen debat.

Dag 2: De koningin ontvangt alle fractievoorzitters.

Dag 3: De koningin benoemt informateur 'om te verkennen welke mogelijkheden er zijn voor de vorming van een kabinet dat kan rekenen op vruchtbare samen- werking met de Staten-Generaal'.

Vervolg: In zeven fasen met vijf informateurs gesprekken over mogelijke coalities.

Dag 120: Formateur benoemd.

Dag 127: Kabinet beëdigd.

FORMATIE 2012

Dag 1: Fractievoorzitters overleggen met voorzitter Tweede Kamer. Verkiezingswinnaar stelt verkenner voor. Voorzitters Eerste en Tweede Kamer plus vicepresident Raad van State gaan mede op verzoek van de fractievoorzitters, naar de koningin. Beatrix wacht af.

Dag 2: Verkenner ontvangt alle fractievoorzitters.

Dag 7: Verkenner publiceert verslag.

Dag 8: Debat in Tweede Kamer. Informateur(s) benoemd.

Vervolg: Informateur(s) aan het werk. Koningin wordt geïnformeerd, maar speelt pas weer een rol bij de beëdiging van het kabinet.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden