Koningin van Amerika zoekt de schijnwerpers

Terwijl haar man achter de horizon verdwijnt, treedt Laura Bush steeds meer op de voorgrond: als activiste...

NEW YORK Zeven jaar geleden was Laura Bush de eerste First Lady in de Amerikaanse geschiedenis die de zaterdagse radiotoespraak namens haar man hield. De aanslagen van 11 september 2001 lagen vers in het geheugen en in Afghanistan woedde oorlog. Laura Bush sprak op een directe toon over het trieste, vaak gruwelijke lot van de Afghaanse vrouwen.

Kort daarna bezocht zij Saks Fifth Avenue, een luxe warenhuis in Texas. De dames van de cosmetica-afdeling kwamen op haar af en bedankten de echtgenote van de president: zij had hen de ogen geopend. De strijd voor de rechten van achtergestelde, verkrachte, onderdrukte vrouwen en meisjes zou vanaf nu ook de hunne zijn.

‘Die reactie ontroerde me en inspireerde me’, vertelt Laura Bush tijdens een bezoek aan de Council on Foreign Relations, een denktank in New York, ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van Universele Verklaring van de Rechten van de Mens van de VN.

Laura Bush bleef meer dan zeven jaar aandacht vragen voor vrouwenrechten, met name in Afghanistan en Birma.

Dat deed zij tot voor kort het liefst zonder fanfare. Maar de afgelopen maanden is Bush nadrukkelijk aanwezig in de media en in het intellectuele circuit. Zo werd ze afgelopen week geïnterviewd op CNN en kwam ze kort daarvoor nog uitgebreid aan het woord in het gezaghebbende politieke praatprogramma Meet the Press, gezeten naast de Afghaanse ambassadeur – normaliter een bezigheid voor mijnheer Bush.

Laura’s agenda is voller en haar rol prominenter dan voorheen. En het contrast tussen haar verschijning en de verdwijning van haar man is groot. Soms treedt president Bush nog wel op voor een groepje kleuters of een meute soldaten. Maar het is toch alsof Bush – die tot 20 januari 2009 regeert – de horizon al opzoekt.

In de tijd dat de gekozen president Barack Obama als een redder Washington aan het overnemen is, valt die neiging wel te begrijpen. George W. Bush geniet bij zijn vertrek de waardering van ongeveer eenvijfde deel van zijn volk: een record in weerzin. Zijn nu zo zichtbare vrouw daarentegen, maakt al jaren warme gevoelens los bij de meerderheid van de bevolking.

Laura is zich bewust van haar bijzondere rol, vertelt ze in de niet helemaal gevulde zaal in New York. ‘Wanneer ik over Birma spreek’, zegt zij, ‘heeft dat meer impact dan wanneer minister Rice erover praat.’

Het klinkt niet zoals ze het bedoelt, beseft de First Lady meteen. Ze legt uit dat Rice haar aandacht over alle landen moet verdelen, terwijl zij in de unieke rol van First Lady bepaalde plekken en problemen kan uitvergroten.

Dus vertelt ze met haar Texaanse, zangerige accent verhalen over jonge Afghaanse vrouwen die naar school gaan, ondanks de mishandeling en dreigementen van de Taliban. Bush haalt de ervaringen van Birmese meisjes aan die verkracht en geslagen zijn, maar de strijd voor gelijke behandeling en onderwijs niet opgeven. ‘Ik wil hun moed overbrengen.’

Het publiek reageert mild. De afgelopen jaren waren het doorgaans progressieve intellectuelen met harde kritiek op Bush die hier hun verhaal hielden. De First Lady weet dat de intellectuele elite van New York geen natuurlijke steunpilaar is van iemand die Bush heet, maar Laura vertelt met enthousiasme dat de ‘beweging voor vrijheid’ in de wereld haar steun zal blijven krijgen. Het Vrijheidsinstituut in Dallas, een onderdeel van de geplande Bush-bibliotheek, zal in die beweging een ‘centrum van ideeën’ zijn.

Wie Laura aan het werk ziet, kan zich niet onttrekken aan het contrast tussen de branie van George en de bescheiden beschaafdheid van zijn vrouw. Zij treedt slechts met tegenzin in de openbaarheid. Bush omschrijft zichzelf als een ‘gewone vrouw’, die het liefst in de anonimiteit opereert. Kleren laten haar koud, zegt ze; in T-shirt en spijkerbroek voelt Bush zich goed. ‘Zelfs nadat ze honderden malen een ruimte was ingelopen waar mensen juichten’, schreef Ann Gerhart in de biografie The Perfect Wife, ‘keek ze onwillekeurig over haar schouder om te zien voor wie er werkelijk werd geklapt.’

In zekere zin was Laura de ceremoniële koningin die de republiek Amerika nooit heeft gehad. Ze heeft zich zelden met beleidszaken bemoeid, anders dan beroemde voorgangers zoals Hillary Clinton en Eleanor Roosevelt, die aan de bron stond van het mensenrechtenverdrag.

Michelle Obama heeft – zonder Laura Bush te noemen – aangegeven dat ze eerder Laura dan Hillary zal zijn: een sterke en zelfstandige vrouw in een traditionele rol.

Maar Bush heeft nooit stil gezeten. Als een voormalige onderwijzeres en bibliothecaresse vestigde ze de aandacht op het belang van boeken, de vreugde van lezen en het probleem van analfabetisme. Ze spande zich voor de strijd tegen aids en kanker. Zo heeft ze zeven jaar lang de rol van ‘perfecte echtgenote’ gespeeld, in de woorden van haar biografe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden