Analyse

Koning verbindt met kersttoespraak

Op Twitter regende het donderdag complimenten over de Kerstboodschap van koning Willem-Alexander. Waar vorig jaar het eerste Kerstoptreden van de koning werd overladen met vormkritiek, kreeg zijn tekst nu brede bijval. 'Nederland is meer dan zeventien miljoen selfies' is een oneliner die staat als een huis.

Jan Hoedeman
Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak op eerste kerstdag. Beeld anp
Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak op eerste kerstdag.Beeld anp

Waarom raakte hij een snaar? En wie zit er achter de speech van de koning? In zijn eerste Kersttoespraak zat Willem-Alexander nog wat stijfjes in een fauteuil, omringd door drie portretten van zijn kinderen. Dat was al een paleisrevolutie: Beatrix zat altijd aan een tafel met een bloemstukje. Dit jaar stond de koning, net als koning Filip vorig jaar tijdens zijn eerste kerstboodschap. Door de verschillende cameraperspectieven was de toespraak minder statisch. Willem-Alexander deed wat een monarch op de drempel van 2014 naar 2015 vooral moet doen: verbinden in plaats van splijten. In een jaar waarin Nederland hard werd getroffen door de aanslag op vlucht MH17 hield de koning een kersttoespraak met een samenhangende visie.

Alinea's grepen als vanzelfsprekend in elkaar. Zijn kernboodschap: Nederland moet de balans zien te vinden tussen de vrijheid bewaren en iedereen zichzelf laten zijn. Iedereen doet ertoe, ook al ben je geen Epke Zonderland of Gijs Tuinman. In deze toespraak toonde hij de ambitie een koning voor alle Nederlanders te willen zijn. Willem-Alexander weet dat een moderne monarchie kan alleen maar overleven met betrokkenheid, gevoel voor de tijdgeest en bindend vermogen. Het was de taal van deze tijd, geen onbegrijpelijk woord passeerde.

Spiegel

Daarin lijkt Willem-Alexander op zijn grootmoeder Juliana. De kersttoespraken van zijn moeder waren stijf, esoterisch, lang niet altijd te volgen en somber. Ze werden ook steeds politieker en riepen weerstand op. Dit jaar durfde Willem-Alexander meer in zijn kersttoespraak. Hij hield de Nederlanders een spiegel voor. Democratie wordt kennelijk alleen gewaardeerd door degenen die het niet hebben, zo prikkelde hij. En degenen die losgaan op twitter en facebook moeten begrijpen dat als zij iemand bedreigen om zijn opvattingen, zij die ander zijn gevoel van veiligheid afnemen. Bovenal liet Willem-Alexander zien dat Nederland een internationale speler is die deel uitmaakt van de wereldgemeenschap.

Dat zou onder het politieke gesternte van het vorige kabinet nog gedoe hebben gegeven. Willem-Alexander heeft hier een professioneler verschil gemaakt met Beatrix. Zij maakte haar toespraken zelf, met hulp van verschillende gelijkgestemde geesten in de hofhouding. De toespraken accentueerden dat zij een monarch was, verheven boven het volk.

Willem-Alexander trok een half jaar na zijn inhuldiging een persoonlijk adviseur aan, Jan Snoek. In politiek bestuurlijk Den Haag had Snoek faam verworven en stond hij bekend als de beste speechschrijver. Niet alleen de ministers van Verkeer en Waterstaat Annemarie Jorritsma en Camiel Eurlings gebruikten zijn diensten, ook minister-president Jan Peter Balkenende trok hem aan. Voordat de koning hem opnam in zijn entourage werkte Snoek op luchthaven Schiphol. Snoek geldt als discreet en is iemand met gevoel voor humor en relativering. Hij bemoeit zich ook met de brieven van de koning die de deur uitgaan.

Vorig jaar viel er nog niet veel te merken van de entree van deze speechschrijver aan het hof. Hij werd nog strak aan de teugels gehouden. Dit jaar mocht hij zijn gang gaan. Snoek zei ooit over het geheim van de toespraak: 'De spreker moet het verhaal vertellen alsof hij het zelf heeft geschreven.' Dat is dit jaar gelukt.

Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak op eerste kerstdag op televisie Beeld anp
Koning Willem-Alexander tijdens zijn kersttoespraak op eerste kerstdag op televisieBeeld anp

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden