Koning Sihanouk, politiek dier en vader van de Cambodjanen

Maandag overleed oud-koning Sihanouk. Zijn naam blijft onlosmakelijk verbonden met de historie van zijn land Cambodja.

Met de dood van Norodom Sihanouk verliest Cambodja meer dan een ex-koning. Een van zijn biografen schreef: 'Koning Sihanouk ís Cambodja.' Dat is niet overdreven. Sihanouks bewogen leven loopt parallel aan de al even bewogen geschiedenis van zijn land. Hij speelde een cruciale rol bij veel gebeurtenissen.


Sihanouk (bijnaam: 'Koning Vader'), die maandag op 89-jarige leeftijd in Peking stierf, was decennialang de lieveling van de wereldpers; die vergaapte zich aan zijn extravagante levensstijl. Sihanouk speelde saxofoon, maakte speelfilms (met zichzelf in de hoofdrol) en hield er een klein legioen vrouwen op na. Hij trouwde zes keer, en werd door een Amerikaanse ambassadeur ooit getypeerd als 'een grote eenmansproducent van baby's'. Zelfs in ballingschap in het communistische China woonde hij nog in een villa met negen bedienden en genoot hij een toelage van 300 duizend dollar per jaar van de Chinese communistische partij.


Norodom Sihanouk werd in 1941, op 18-jarige leeftijd, door de Franse koloniale machthebbers op de troon van het koninkrijkje gezet. De Fransen dachten dat hij makkelijk te manipuleren zou zijn. Dat bleek een grote vergissing. Sihanouk bleek een hartstochtelijk voorstander van onafhankelijkheid en uiterst bedreven in het bespelen van de media. Hij ging vrijwillig en met veel drama en publiciteit in ballingschap uit protest tegen de Franse overheersing.


Frankrijk bond in en verleende Cambodja in 1953 zonder slag of stoot de onafhankelijkheid. De jonge koning keerde daarop terug in triomf, maar bleek niet geboren om alleen maar op de troon te zitten en niets te doen. Twee jaar later deed hij afstand van de troon, ten gunste van zijn vader. Zelf ging hij doen wat hij veel leuker vond: hij werd premier en daarmee de politieke leider van Cambodja. Hij zou die functie in totaal zes keer bekleden en tussentijds ook nog een paar keer optreden als minister van Buitenlandse Zaken.


Zijn vader overleed in 1960. Sihanouk werd daarop 'staatshoofd', een nieuwe functie die alle politieke macht in één hand bracht: de zijne. Hij wist Cambodja een tijdlang buiten de Vietnamoorlog te houden, maar maakte daarbij wel duidelijk dat hij een hekel had aan het Amerikaanse optreden in de regio. Deze anti-Amerikaanse houding kwam hem uiteindelijk duur te staan: de VS steunden een staatsgreep van generaal Lon Nol en Sihanouk ging opnieuw in ballingschap, in China.


In Peking maakte hij de meest controversiële keuze van zijn leven: hij ging een bondgenootschap aan met de communistische Rode Khmer van Pol Pot. Samen met de Rode Khmer verdreef hij het regime van Lon Nol. Maar Pol Pot had de hoofdstad nog niet ingenomen of Sihanouk en zijn familie werden opgesloten in het koninklijk paleis. Vijf van Sihanouks kinderen en zeker vijftien kleinkinderen werden slachtoffer van Pol Pots schrikbewind, dat circa 1,8 miljoen Cambodjanen het leven heeft gekost. Sihanouk bleef niettemin bondgenoot van Pol Pot, ditmaal in de strijd tegen de Vietnamezen.


Pas in 1991 kwam er een einde aan die strijd. De Vietnamese troepen vertrokken uit Cambodja en Sihanouk keerde na dertien jaar ballingschap terug naar Phnom Penh. Hij werd opnieuw tot koning gekroond, maar liet de politiek dit keer over aan zijn zoon, Rannaridh. Die bleek veel minder bedreven in het politieke spel; zijn zoon liet zich opzijschuiven door Hun Sen, die sindsdien de touwtjes in Cambodja stevig in handen houdt.


In 2001 rekende Sihanouk eindelijk af met zijn keus voor de Rode Khmer: hij steunde de oprichting van een internationaal tribunaal dat de leiders van de Rode Khmer zou gaan berechten. Sihanouk heeft altijd gezegd dat hij geen weet had van de gruwelen van de 'Killing Fields'.


Kanker, diabetes en enkele lichte beroertes ondermijnden zijn gezondheid. Hij overleed uiteindelijk aan hartfalen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden