Koning op sterk water

De Belgische ex-premier Jean-Luc Dehaene verzuchtte ooit dat koning Albert II zo lang mogelijk koning moet blijven. 'Desnoods zetten we hem op sterk water.' Troonsafstand ligt in Brussel niet voor de hand. In 2014 zijn er verkiezingen voor het federale Belgische parlement en de deelstaatparlementen van Vlaanderen, Wallonië en Brussel. In Wallonië domineren socialisten en in Vlaanderen staat de Nieuwe Vlaams Alliantie (N-VA) in peilingen op bijna 40 procent. Albert moet België door woelige wateren loodsen.


Vorige week was ik in het Koninklijk Paleis in Brussel te gast op de Receptie van de Gestelde Lichamen, de nieuwjaarsreceptie van de koning. Gestelde Lichamen zijn de kopstukken van Belgische staatsinstellingen en is een letterlijke vertaling van het Franse corps constitués. Zo zit ik er tussen ministers, partijvoorzitters, fractieleiders, generaals, magistraten en hoofdredacteuren van kranten. Ik kwam er terecht als voorzitter van de Belgische delegatie (tevens enig lid) in de fractie van Europese Conservatieven en Hervormers in het Europees Parlement. Toegeven, een smalle basis voor een Nederlander in dit uitgelezen gezelschap. Niettemin verzocht de koning ons de Belgische staat verder te inspireren.


Het was de dag nadat koningin Beatrix haar abdicatie had bekendgemaakt. Menig Gesteld Lichaam kwam naar me toe met de opmerking dat dit in België niet mogelijk is. 'We kunnen Albert niet missen', luidde de conclusie. Alberts vader, koning Leopold III, abdiceerde in 1950, zij het noodgedwongen, nadat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog op theevisite ging bij de Duitse leider Adolf Hitler. Koning Boudewijn overleed onverwachts in 1993, waarna zijn broer Albert de scepter overnam. Een Nederlandse koningin die troonsafstand doet, hoeft zich geen zorgen te maken over een Friese onafhankelijkheidsverklaring of een Limburgse afscheiding. De integriteit van het Koninkrijk staat niet op het spel. Dat is nu precies de hoofdzorg van de Belgische koning.


België heeft een transformatie ondergaan van unitaire Franssprekende staat naar een federale entiteit met 3 gemeenschappen, 3 officiële talen, 6 regeringen, 6 parlementen en bijna 50 Ministers van Staat. Dat levert uiteraard veel Gestelde Lichamen op die - om het in marxistische termen uit te drukken - de verandering in de maatschappelijke onderbouw wat laat hebben onderkend. Drijvende factor was de emancipatie van de Vlamingen, aanvankelijk via de taalstrijd en vervolgens dankzij economische vooruitgang.


Vlaanderen behoort nu tot de rijkste regio' s van Europa, terwijl in Wallonië de industriële aftakeling haar beslag krijgt. Wallonië is links; Vlaanderen rechts. Vorm dan maar eens een Belgische regering. De regering van premier Elio Di Rupo, Waals socialist, zag het licht na een formatie van 541 dagen: een absoluut wereldrecord dat in handen was van Irak.


In die omgeving opereert de 78-jarige Albert. De band van Albert met Vlaanderen is essentieel. Hij is populair, spreekt goed Nederlands en zong op een Vlaamse feestdag ooit De Vlaamse Leeuw mee. Maar dat geldt niet voor de meeste leden van zijn familie die doorgaans een gekunsteld Nederlands spreken. De huistaal is Frans, dat beseft iedere Vlaming. Toen prinses Maxima in Nederland alle scepsis wegnam door goed Nederlands te spreken ontstond in Vlaanderen een 'omgekeerd Maxima-effect'. In elk Vlaams dorp rees de vraag: 'Waarom kunnen ze dat bij ons niet?'


Kroonprins Willem Alexander is ondanks enkele beginnersfouten in de privésfeer (vader Zorreguieta, de villa in Mozambique) klaar voor de troon. Dat is precies de twijfel die veel Vlamingen hebben bij de Belgische kroonprins Filip. In 2004 zei hij in het weekblad Story: 'Partijen zoals het Vlaams Belang zijn tegen België, ze willen ons land kapotmaken. Wie aan België komt, komt aan mij. Ik ben een taaie.' Premier Verhofstadt tikte 'Filip de Taaie' op de vingers. In 2007 veegde hij twee Vlaamse hoofdredacteuren, zowaar op de Receptie van de Gestelde Lichamen, de mantel uit wegens negatieve berichtgeving. Opnieuw volgde een schrobbering van de premier. Zulke zwaarbeladen politieke uitspraken zijn explosief in het overgevoelige Belgische bestel. Filip maakte zichzelf tot risicofactor.


De formatie van 2014 komt, deo volente, op Albert af. In zijn kerstrede haalde hij grof geschut van stal. Hij waarschuwde tegen de 'populistische betoogtrant' en verwees naar de jaren dertig. Een vingerwijzing naar de N-VA van Bart De Wever? De Gestelde Lichamen klampen zich angstvallig vast aan de Koning en zetten hem zo nodig op sterk water.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden