ProfielOlaf Scholz

‘Koning Olaf’ is meer dan een ‘Scholzomaat’ of Merkelkloon en gooit hoge ogen als nieuwe kanselier

Waar Merkels CDU wegzakt in de peilingen, is de SPD onder Olaf Scholz bezig aan een gestage opmars. Wie is deze man die als mogelijke opvolger van bondskanselier Angela Merkel wordt beschouwd, alsmede haar sociaal-democratische spiegelbeeld? Portret van een ervaren, waardige, maar ook saaie politicus.

Minister van Financiën Olaf Scholz, lijsttrekker van de sociaal-democratische SPD, is bezig aan een opmars in de peilingen en wordt op dit moment beschouwd als de meest betrouwbare opvolger van bondskanselier Angela Merkel.  Beeld AFP
Minister van Financiën Olaf Scholz, lijsttrekker van de sociaal-democratische SPD, is bezig aan een opmars in de peilingen en wordt op dit moment beschouwd als de meest betrouwbare opvolger van bondskanselier Angela Merkel.Beeld AFP

Persalarm in Duitsland, afgelopen dinsdagmiddag 31 augustus: ‘Angela Merkel ziet ‘geweldige verschillen’ tussen haarzelf en Olaf Scholz.’ Logisch, zou je denken. Zij is immers de vertrekkend Kanselier namens de CDU, Scholz aanstormend lijsttrekker van de SPD, de concurrentie.

Dat Merkel deze interventie nodig achtte, zegt veel over de paniek bij de CDU, de partij die gedurende de zomervakantie afgleed naar 22 procent, terwijl de sociaal-democraten een verbijsterende opmars maakten, die ze minstens op gelijke hoogte brengt – met een slag om de arm, want de Duitse opiniepeilingen staan niet als bijzonder betrouwbaar bekend.

Wel zeker is dat de sociaal-democraten dit virtuele succes danken aan één man: Olaf Scholz (63), behalve SPD-lijsttrekker ook Minister van Financiën en vice-Kanselier in Merkels Grote Coalitie. In populariteitspeilingen gooit hij al maanden hoge ogen. Desondanks werd hij tot voor kort niet erg serieus genomen in zijn ambities voor het hoogste politieke ambt, omdat zijn partij in de peilingen al bijna twee jaar bleef steken op 15 procent.

Scholz forceerde een doorbraak, met tactieken die slecht vallen in de CDU, waar hij wordt beschouwd als de dief van de parels uit Merkels politieke erfenis, bedoeld voor haar beoogde opvolger Armin Laschet. De sociaal-democraat tooit zich met eigenschappen die de kiezer zo prettig vonden aan Merkel: continuïteit, ervaring en voorspelbaarheid. Het inzetten op zo min mogelijk verrassingen, weiter so, is bij Duitse verkiezingen al vaak de sleutel tot succes gebleken.

Vorige maand verscheen Scholz zelfs op de cover van het zaterdagmagazine van de Süddeutsche Zeitung met de handen gevouwen in een zogenaamde ‘Merkel-ruit.’ Wie zich daarbij afvraagt of dat Scholz’ eer niet te na is, moet in gedachten houden dat de Merkel jarenlang de credits oogstte voor beleid dat uit de koker van de SPD kwam, zoals het minimumloon en het homohuwelijk.

Stem als een navigatiesysteem

Olaf Scholz is een man met een markant hoofd, maar een stemgeluid dat in monotonie kan concurreren met navigatiesystemen voor in de auto. Zijn vermogen om droge, informatiedichte redes te houden leverde hem de bijnaam ‘Scholzomaat’ op. Hij bedrijft politiek vanuit zijn verstand, analytisch en tactisch. Ook hierin lijkt hij op Merkel. En ook deze gelijkenis onderstreept hij. Hoe ver mag Scholz ‘vermerkelen’ vroeg de Spiegel zich deze week af?

Ver, als je de peilingen mag geloven. Dat komt ook omdat de concurrentie kwakkelt. Baerbock kwam in de penarie door het oppoetsen van haar publieke cv. Laschet reageerde traag en vaag op de overstromingen die onder andere zijn deelstaat Noordrijn-Westfalen teisterden.

Toch berust Scholz’ opmars niet alleen op de zwaktes van anderen en het kopiëren van Merkel. Waar Baerbock nog nooit een bestuurlijk ambt bekleedde en Laschet alleen op deelstaatniveau, zat Scholz in twee landelijke kabinetten. In Merkel-I was hij minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en op Financiën verdiende hij tijdens de pandemie zijn sporen als crisismanager door snel met robuuste hulpgelden voor het bedrijfsleven te komen. Hij beslechtte het Duitsland hardnekkige cliché dat sociaal-democraten er op Financiën niks van bakken.

Maar zijn populariteit dankt Scholz vooral aan de jaren dat hij burgemeester van Hamburg was, waar hij ‘Koning Olaf’ werd genoemd en dingen voor elkaar kreeg die in andere steden maar niet willen lukken, zoals het bouwen van tienduizenden betaalbare woningen.

Wirecard-smet

De grootste smet op Scholz’ blazoen is de spectaculaire fraude bij de financiële dienstverlener Wirecard. Scholz is verantwoordelijk voor de in deze zaak falende financiële toezichthouder Bafin, maar een groter probleem voor Scholz zelf was tot voor kort het wantrouwen uit zijn eigen partij. Scholz gold lang als aanhanger van de neoliberale koers van de voormalige Kanselier Gerhard Schröder, waarvan velen nu geloven dat die de SPD kapot heeft gemaakt. Misschien wel voor altijd, dacht men tot een paar weken geleden.

Maar Scholz lijkt de afgelopen jaren, in stilte, een stukje terug te zijn geveerd naar links. Tegen die Zeit vertelde hij welke boeken hij dit jaar las: Terugkeer naar Reims van Didier Eribon, Hillbilly Elegy van J. D. Vance en The tyranny of the merit van Michael Sandel. Allemaal gaan ze op de een of andere manier over de groeiende kloof tussen winnaars en verliezers in de maatschappij. Met een traditionele sociaal-democratische campagne waarin het gaat om kansenongelijkheid, sociale zekerheid en woningbouw lijkt hij kiezers die zich verbitterd van de SPD hebben afgewend, terug te willen halen. ‘Respect voor u’, staat er op zijn verkiezingsposters.

Parlementair verslaggevers die veel tijd met Scholz doorbrachten, proberen het beeld van een Merkelkloon inmiddels bij te sturen: in kleine kring kan Scholz ook een ‘mannetje’ zijn, schrijven ze, daar giechelt hij hard om zijn eigen grappen blijkt hij op een irritante manier overtuigd van zijn eigen intelligentie.

Maar tijdens de eerste van drie lijsttrekkersdebatten, afgelopen zondag, zag Duitsland de bekende sobere Scholz. Terwijl Baerbock vurige inhoudelijke pleidooien hield en Laschet ongekend vilein uit de hoek kwam, presenteerde Scholz zich als staatsman. Rustig, waardig, maar in zijn antwoorden ook saai en oppervlakkig. De kijkers verkozen de SPD-er tot winnaar.

Drie keer Olaf Scholz

Ook buiten Duitsland is Scholz geen onbekende. In Europa was hij nauw betrokken bij het corona-reddingspakket van 500 miljard, wereldwijd bij de invoering van de minimumbelasting van 15 procent op winsten van bedrijven.

Bijna had de G20 in Hamburg in 2017 Scholz zijn burgemeesterspost gekost vanwege de inadequate reactie van de stad op de verwoestende rellen. Scholz werd gered door zijn populariteit, én de beschermende woorden van Merkel dat het zijn schuld niet was.

Scholz is getrouwd met Britta Ernst, sociaaldemocratisch minister van Onderwijs in de deelstaat Brandenburg. Ze hebben geen kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden