'Koning Newt' bepaalt de politieke agenda in Washington

De president van de Verenigde Staten bepaalt, normaal gesproken, in de State of the Union de politieke agenda van het Congres....

IN KORTE tijd heeft de kleine, gezette Gingrich uit Georgia, die zestien jaar lang een anonieme afgevaardigde was, de sterstatus bereikt. Net als Madonna en Cher is hij in het land bij zijn voornaam bekend, niet als meneer Gingrich of meneer de voorzitter, maar als 'Newt'. Koning Newt, sneren de columnisten.

Geen avond gaat voorbij of Newt is te zien in de televisie-journaals. En als hij niet zelf present is, debatteren anderen wel over hem.

Als nieuwe voorzitter van het Huis van Afgevaardigden - een functie met echte macht - trekt Gingrich uiteraard veel aandacht. Hij is de belangrijkste auteur van het Contract met Amerika, de nieuwe bijbel van de neo-conservatieve meerderheid in het Congres. Maar dat is maar een van de redenen van de belangstelling voor Newt.

Amerika is vooral rechtop gaan zitten na een reeks boude uitspraken van de nieuwe voorzitter. Zijn goed ontwikkeld gevoel voor politieke ruzies en aandachttrekkende soundbites hebben hem meer zendtijd opgeleverd dan zijn neo-conservatie, Toffleriaanse theoriën.

Hij beschuldigde eerst de halve staf van het Witte Huis van drugsgebruik. Vervolgens beweerde hij dat vrouwen ongeschikt zijn voor gevechtsfuncties in het leger, omdat zij 'bepaalde infecties krijgen als ze dertig dagen in een schuttersput moeten doorbrengen'. Mannen kunnen niet te lang op een stoel zitten, omdat zij daar geen geduld voor hebben: ze volgen hun instincten en gaan het liefst op giraffenjacht. En passant verheerlijkte hij het leven in weeshuizen, waar kinderen beter af zijn dan in de Bronx of de Southside van Chicago.

In zijn zestien jaren in Washington had hij al de reputatie opgebouwd een ideologische waakhond te zijn met zeer scherpe tanden. Hij wordt omschreven als 'een bommengooier' en 'een vechthond', die als lid van de minderheid gaarne het gevecht aanging met de Democratische meerderheid.

Gingrich maakte die reputatie waar toen hij vrijwel eigenhandig de toenmalige voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Jim Wright, tot aftreden dwong. Wright had een zeer lucratief contract gesloten voor het schrijven van een boek zonder de commissie voor ethische zaken van het Huis te raadplegen.

De ironie wil dat Gingrich nu zelf het middelpunt is van een rel over een boekencontract met Harpers/Collins Publishing, eigendom van Rupert Murdoch, die ook eigenaar is van Fox Television Stations, het vierde tv-netwerk in de VS. De zwarte burgerrechtenorganisatie NAACP en het tv-netwerk NBC betwisten bij de Federal Communications Commission het recht van Fox/Murdoch om tv-stations te bezitten in de VS.

Zij menen dat de regels, die beperkingen stellen aan buitenlandse eigenaren van Amerikaanse stations, door Murdoch zijn overtreden. Murdoch lobbiet in Washington om te voorkomen dat de FCC hem in het ongelijk stelt. Samen met zijn Washingtonse lobbyist was Murdoch aanwezig bij een bespreking over het contract. Een feit dat Gingrich aanvankelijk niet vermeldde.

Tegen deze achtergrond steekt het boekencontract van Gingrich wat merkwaardig af, temeer omdat hij verzuimde op tijd de commissie voor ethische zaken in te lichten. Toen hij werd aangevallen door de Democraten en de media zag Gingrich af van het voorschot van 4,5 miljoen dollar dat hem door Murdoch was toegezegd. Hij nam genoegen met een voorschot van 1 dollar en de royalties van de verkoop.

Iedere dag bekritiseren Democraten het boekencontract tijdens de plenaire vergadering en de storm in de media is nog niet geluwd. Gezaghebbende conservatieve columnisten als Bob Novak en zelfs Rush Limbaugh adviseren Gingrich af te zien van het schrijven van een boek omdat de aandacht van het Contract met Amerika wordt afgeleid.

Maar Gingrich peinst daar niet over. Hij bijt van zich af en ontkent dat er iets onoirbaars is gebeurd. Politici schrijven boeken en verdienen daarmee soms veel geld. Kijk naar vice-president Al Gore, die bijna een miljoen dollar opstreek voor zijn boek over het milieu.

Achter de ophef ziet Gingrich een politiek opzetje van de Democraten, het Witte Huis en de liberale media om hem te beschadigen. 'Wij willen de wereld veranderen en zij zullen alles doen om ons te stoppen. Ik ben een echte revolutionair. Ik ben de leidende revolutionair van Amerika en zij zijn de bange reactionairen', zegt Gingrich.

Amerika maakt kennis met Newt Gingrich uit Atlanta, een energieke, agressieve politicus, die overloopt van ideeën. Als stiefzoon van een soldaat zag hij alle hoeken van de VS tot hij naar de universiteit in Atlanta ging, waar hij Europese geschiedenis studeerde.

Als rebelse afgevaardigde vocht Gingrich niet alleen tegen de Democratische baronnen in het Congres, maar ook tegen in zijn ogen softe Republikeinen als president George Bush. Het kwam zelfs tot een openlijke breuk toen Bush zijn belofte de belastingen niet te verhogen verbrak.

De jaren van vechten, denken en schrijven zijn echter voorbij nu de Republikeinen het Congres controleren. Het moment is aangebroken 'de welvaartstaat, de tegencultuur en het oude establishment tot de grond toe af te breken'. Een nieuw systeem van 'kansen, ondernemerschap en klassieke Amerikaanse beschaving' moet daarvoor in de plaats komen. Gingrich heeft de strijd aangebonden tegen de elites en gevestigde machten in Washington. In de kern wil hij een groot deel van de overheid afbreken. Hij ziet zichzelf als het nieuwe type leider: activistisch, populistisch en anti-elitair.

Niet alleen zal het Amerikaanse politieke systeem met de vele checks and balances zijn dadendrang afremmen: het Democratische verzet tegen het hardhandig snijden in de overheidsbegroting begint langzaam op te bloeien en aan kracht te winnen. Onder de oppervlakte van Republikeinse eenheid broeien tegenstellingen en interne meningsverschillen over de strategie van Gingrich en het Contract met Amerika.

Over thema's als de bijstand, de sluitende begroting, het schoolgebed, abortus maar ook de subsidiëring van kunsten en openbare televisie tekenen zich conflicten af tussen de ware Republikeinse gelovigen en gematigde, pragmatische krachten. De kolossale bezuinigen, die nodig zijn om tegelijk de defensie-uitgaven te verhogen en het begrotingstekort in zeven jaar weg te werken beginnen spanningen op te leveren tussen harde en zachte Republikeinse revolutionairen. In die debatten zal blijken of Gingrich het leven aan de top aankan en het contract kan uitvoeren of dat zijn hoofd wordt afgehakt door contrarevolutionairen.

Oscar Garschagen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden