Koning leerde van Beatrix ook in vertrouwen op woorden te passen

Voor het eerst sinds zijn aantreden zijn de Kamerleden uitgenodigd op audiëntie bij koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Vandaag en donderdag ontvangt hij een deel van de Tweede Kamer. De koning zet daarmee een traditie van zijn moeder voort. Gezien de ervaringen van Beatrix doet Willem-Alexander er goed aan op zijn woorden te passen. De voormalig koningin had een getroebleerde verhouding met de kennismakingsgesprekken. Haar vertrouwen werd meerdere keren geschonden.

Koning Willem-Alexander schiet in de lach bij een scholierendebat tijdens het Grondwet Festival, links burgemeester van Den Haag Jozias van Aartsen. Beeld anp

Vijftien jaar geleden besloot koningin Beatrix na een onderbreking van zes jaar de gesprekken met Kamerleden weer te hervatten. Eerder was ze van mening geweest dat de ontmoetingen te weinig opleverden. In de gesprekken in 1999 deelde ze openlijk haar zorgen met de volksvertegenwoordigers. Twee weken later las ze haar meningen terug in de Volkskrant. Een groot ongemak, want het staatshoofd kan zich niet publiekelijk uiten of verdedigen. De koning heeft geen mening, alleen het kabinet heeft die.

Willem-Alexander was toen 31, zijn broers 29 en 30. De prinsen gingen voorheen graag stappen in Amsterdam, maar waren recentelijk uitgeweken naar Londen en Brussel omdat de Nederlandse hoofdstad te onveilig zou zijn, vertelde de koningin aan de Kamerleden. De veiligheid in het land ging haar aan het hart. Het staatshoofd stoorde zich aan het cellenoverschot dat toen nog bestond en wilde van de politici weten hoe die cellen gevuld konden worden. Ook brak ze een lans voor de pepperspray, een spuitbus om belagers mee af te weren. Het prikkende goedje is nog steeds illegaal in Nederland.

'De leugen regeert'
Later dat jaar klapten journalisten van NRC Handelsblad uit de school en schreven op dat de koningin in een vertrouwelijk gesprek met journalisten had gezegd: 'De leugen regeert'. Ze zou daarmee hebben gedoeld op de kwaliteit van de Nederlandse journalistiek. Het privéleven van de leden van het koninklijk huis lag toen onder een vergrootglas door geruchten over een nieuwe liefde van kroonprins Willem-Alexander: de Argentijnse Máxima, dochter van de omstreden Zorreguieta. De opvatting van de koningin zou niet gekleurd zijn door de berichtgeving over het koninklijk huis, beweerde zij.

Een driewerf hoera voor de koningin, Prinsjesdag 2001, op de voorgrond premier Wim Kok. Beeld ANP

Zijn prille relatie met Máxima stelde ook het vertrouwen van Willem-Alexander in de media op de proef. Volkskrant-verslaggevers Jan Hoedeman en Remco Meijer beschrijven in hun biografie 'Willem-Alexander, van prins tot koning' een incident in maart 2001. De kroonprins kon de verleiding niet weerstaan de pers tijdens een gesprek in New York te verwijzen naar een opiniestuk in de Argentijnse krant La Nación. Hij was de vragen over zijn aanstaande omstreden schoonvader beu, maar het hielp niet dat hij ter verdediging verwees naar een ingestuurde brief van de voormalig dictator Videla. Na een stevige woordenwisseling met toenmalig premier Wim Kok excuseerde de prins zich en mengde hij zich niet meer publiekelijk in de discussie.

Mediastrategie
Sinds de aankondiging van de abdicatie van Beatrix in januari 2013 heeft Willem-Alexander laten zien dat hij een zorgvuldige mediastrategie naleeft. Hij wil een minder protocollaire uitstraling dan zijn moeder, maar waakt over ieder woord dat hij publiekelijk uit. In het gedeelde kennismakingsinterview met RTL en NOS zei hij het ceremonieel koningschap te aanvaarden als de politiek dat van hem verlangt. Als hij al ambitie had tot bestuurlijke invloed, dan heeft hij besloten dat niet publiekelijk na te streven.

Kroonprins Willem-Alexander in 1999. Beeld ANP

Hij zal zich in de gesprekken met de Kamerleden terdege bewust zijn van het gevaar van lekken en ook in dat relatieve vertrouwen zijn woorden zorgvuldig kiezen. Wat voor hem scheelt, is dat ook Kamerleden geleerd hebben van ervaringen van hun voorgangers. In 2009 verliet VVD'er Arend Jan Boekestijn het parlement omdat hij openlijk had gesproken over de 'zorgen' van de koningin aangaande de kloof tussen kiezers en de politiek. Ook toen uitte Beatrix indirect kritiek op de media, het debat in de Tweede Kamer zou te veel gedomineerd worden door 'mediahypes'.

SP'ers zeggen af
Niet alle Kamerleden bezoeken deze week paleis Noordeinde. Een groot deel van de SP-fractie heeft geen behoefte aan een gesprek met het staatshoofd. Ook Linda Voortman van GroenLinks blijft weg. Alexander Pechtold van D66 ontmoette de koning al als fractievoorzitter en zegt nu de ruimte te willen gunnen aan collega's.

Staatsieportret van de koning en koningin. Beeld RVD/Koos Breukel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden