Koning: een gevaarlijk beroep

Wat heeft de wetenschap te zeggen over de actualiteit? Deze week: hoe kwetsbaar is een koning?

Linten doorknippen, handen schudden, toespraken houden en een keer per jaar koekhappen met publiek; de werkzaamheden van een koning in Nederland lijken anno 2013 niet erg riskant. Toch begint Willem-Alexander in zekere zin aan een heroïsche opgave. Uit onderzoek blijkt dat het beroep van koning historisch gezien het gevaarlijkste ter wereld is.


Dat lijkt in tegenspraak met andere studies. Rijkdom wordt vaak geassocieerd met een langer leven. Mannen in de hoogste inkomensklasse leven op dit moment ruim zeven jaar langer dan mannen in de armste categorieën, zo berekende het CBS in 2009. In de Middeleeuwen werden leden van de Engelse aristocratie vijf tot tien jaar ouder dan de gewone man.


Maar dat gold gek genoeg niet voor koningen, zo ontdekte historicus Manuel Eisner van de universiteit van Oxford. Hij maakte in 2011 een statistische analyse van 1.513 sterfgevallen van vorsten in Europa tussen 600 en 1800. Bijna een kwart van de koningen (22 procent) kwam door geweld om het leven. Daardoor lag hun levensverwachting ongeveer elf jaar lager dan het gemiddelde. Koningen liepen zelfs meer risico te sneuvelen dan soldaten in het leger.


Soms vochten koningen dan ook mee tijdens oorlogen. Ongeveer eenvijfde van de gedode monarchen verloor het leven op het slagveld. Maar veel vaker werden koningen doelgericht vermoord. Het extreemste voorbeeld is Schotland. Daar kwamen tussen 889 en 1094 maar liefst 15 van de 17 koninklijke heersers om het leven door moordaanslagen.


Het motief bij koningsmoorden in Europa was meestal ongecompliceerd: in 42 procent van de gevallen kroonde de opdrachtgever zich tot nieuwe koning. Soms was het de moordenaar zelf. Zo werd keizer Nikephoros II van het Byzantijnse rijk in 992 in zijn slaapkamer om het leven gebracht door de minnaar van zijn vrouw - een generaal die vervolgens op de troon plaatsnam.


Maar ook vetes met concurrerende vorsten (30 procent) of familieruzies (10 procent) kostten koningen hun leven. De sultan van Granada, Mohammed IV werd in 1362 bijvoorbeeld vermoord bij 'vredesbesprekingen' met de koning van Castilië. Albert I van Duitsland werd in 1308 doodgestoken door zijn neef, nadat hij hem had beledigd op een banket.


In deze tijd lijkt dat soort gevaar voor koningen niet meer aan de orde. Alleen de mislukte aanslag op het koninklijk huis in Apeldoorn in 2009 past enigszins in de historische trend. Ongeveer 6 procent van de middeleeuwse koningen kwam bij een terreuraanslag door een buitenstaander om het leven. Henry IV, koning van Frankrijk, werd in 1410 bijvoorbeeld vermoord door een godsdienstwaanzinnige terwijl zijn rijtuig vaststond in Parijs.


Als we er van uitgaan dat Willem Alexander een natuurlijke dood sterft, brengt de studie hem ook goed nieuws. Koningen die tijdens hun loopbaan niet worden vermoord, hebben wel degelijk een hoge levensverwachting. Ze worden gemiddeld tien tot twintig procent ouder dan gewone burgers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden