IndonesiëStaatsbezoek

Koning biedt excuses aan voor geweld in Indonesië

Koning Willem-Alexander heeft dinsdagochtend zijn excuses aangeboden voor het geweld dat Nederland aanrichtte tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië (1945-1949). De woorden kwamen aan het begin van het vierdaagse staatsbezoek van Willem-Alexander en Máxima, in het bijzijn van de Indonesische president Joko Widodo.

De koning biedt zijn excuses aan tijdens een vierdaags staatsbezoek aan Indonesië.Beeld ANP

Koning Willem-Alexander begon zijn verklaring dinsdagochtend met: ‘Meneer de President, op 17 augustus is het 75 jaar geleden dat Indonesië met de Proklamasi zijn plek claimde tussen de onafhankelijke en vrije staten. De Nederlandse regering heeft dit gegeven 15 jaar geleden uitdrukkelijk aanvaard in politieke en morele zin. Wij feliciteren de bevolking van Indonesië van harte met de viering van 75 jaar onafhankelijkheid.’

Daarmee refereerde hij aan uitspraken van Ben Bot, destijds minister van Buitenlandse Zaken. Die zei in 2005: ‘In Nederland bestaat het besef dat de onafhankelijkheid van de Republiek Indonesië de facto al begon op 17 augustus 1945 en dat wij zestig jaar na dato dit feit in politieke en morele zin ruimhartig aanvaarden.’ Dat was toen een nieuwe stap van de Nederlandse regering.

Willem-Alexander vervolgde met: ‘In de jaren direct na de Proklamasi volgde een pijnlijke scheiding die aan velen het leven heeft gekost. Voor de geweldsontsporing aan Nederlandse zijde in die jaren wil ik hier nu, in navolging van eerdere uitspraken van mijn regering, mijn spijt uitspreken en excuses overbrengen. Dit doe ik in het volle besef dat de pijn en het verdriet van de getroffen families generaties lang voelbaar blijven.’

Met de woorden ‘in navolging van eerdere uitspraken van mijn regering’ doelt de koning op een andere uitspraak van Bot in 2005. ‘Door de grootschalige inzet van militaire middelen kwam ons land aan de verkeerde kant van de geschiedenis te staan’, zei de minister destijds. Premier Mark Rutte en minister Bert Koenders (Buitenlandse Zaken) maakten later excuses voor geweldsexcessen in Rawagede, waar standrechtelijke executies plaatsvonden.

Eerste excuses staatshoofd

Het is de eerste keer dat een Nederlands staatshoofd excuses aanbiedt voor het geweld in Indonesië in de periode 1945-1949.  ‘Het verleden kunnen we niet veranderen, maar we kunnen er wel van leren’, reageerde Indonesische president Widodo op de spijtbetuiging van koning Willem-Alexander.

De kwestie van de excuses speelt al decennia. Al voor het laatste staatsbezoek, door koningin Beatrix en prins Claus in 1995 (waar Willem-Alexander ook bij was), werd de discussie gevoerd of  excuses voor het Nederlandse handelen tijdens de oorlog gerechtvaardigd waren. Beatrix had het gewild, bleek later, maar premier Kok hield het tegen. Excuses bleven achterwege, omdat de kwestie politiek veel te gevoelig lag. 

Ook de datum van onafhankelijkheid was toen nog een open zenuw. Indië-veteranen stelden zich op het standpunt dat de onafhankelijkheid in 1949 begon, na de soevereiniteitsoverdracht. Anders zouden zij voor niets hebben gevochten. Zij verzetten zich met succes tegen een staatsbezoek van Beatrix dat op 17 augustus 1995 zou beginnen. De koningin arriveerde uiteindelijk op 21 augustus in Jakarta, vier dagen na de viering van de 50-jarige onafhankelijkheid.

SP-Tweede Kamerlid Sadet Karabulut, die maandag in de Volkskrant een oproep tot excuses deed, zegt: ‘Ik ben aangenaam verrast. Het is een mooi gebaar met grote symbolische waarde. Ik vraag me alleen af waarom niet is gekozen voor brede excuses voor de hele koloniale periode vanaf 1600. Ook daaruit is veel leed voortgevloeid. Ik hoop dat de excuses van de koning ook zo op te vatten zijn.’

De Federatie Indische Nederlanders ‘is onaangenaam verrast en diep getroffen’ door de excuses. De Federatie noemt ze ‘ongepast, omdat daarmee voorbij wordt gegaan aan het leed van Indisch Nederland, een groep die zwaar heeft geleden onder Indonesische terreur’.

De Federatie vindt dat de regering het grote Indië-onderzoek had moeten afwachten dat momenteel wordt verricht door het NIOD, KITLV en NIMH. Het eindrapport verschijnt in september 2021.

Meer over het Indonesisch staatsbezoek van koning Willem- Alexander en koningin Máxima

SP en GroenLinks vinden dat excuses aan Indonesië gepast zouden zijn. ‘Brede excuses zijn er tot nu toe nooit geweest’, zegt SP-Kamerlid Sadet Karabulut. ‘Ze kunnen extra betekenis geven aan de viering van 75 jaar vrijheid.’

Het staatsbezoek aan Indonesië deze week moet beter verlopen dan de vorige keer, 25 jaar geleden, toen het een zware migraineaanval werd. Hoe dat precies verliep, beschrijft Remco Meijer in deze reconstructie van het staatsbezoek Indonesië in 1995.

‘Met betrekking tot de oorlog in Indonesië weten we genoeg: dat hij niet gevoerd had moeten worden.’ Een commentaar op de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog van Sander van Walsum.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden