Analyse

Komt Van der Steur te gemakkelijk weg?

Nasleep geënsceneerde foto Van der G.

Minister Van der Steur gaf aanvankelijk wel erg makkelijke antwoorden over de Volkertfoto. De nieuwe bewindsman lijkt er mee weg te komen. De Kamer heeft het gemunt op zijn staf.

Beeld Freek van den Bergh

Minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) wist dat de hele justitietop bij het fotograferen van Volkert van der G., de moordenaar van Pim Fortuyn, was betrokken. Hij had op z'n minst kunnen vermoeden dat ook de toenmalige bewindslieden op de hoogte waren. Maar dat was niet wat hij de Tweede Kamer vertelde.

Klopt dat wel?

De VVD'er Van der Steur verwijt zijn ambtenaren dat ze hem 'summier en met een beperkte focus' hebben ingelicht. Die hebben inschattingsfouten gemaakt en moeten uitgebreidere ambtsberichten opstellen.

Maar hoe zit het met de minister zelf? Hij beperkte zich vorige week in de Tweede Kamer tot de mededeling dat het Openbaar Ministerie (OM) pas de dag ervoor van de foto hoorde. En tot drie keer toe zei hij dit: 'Voor zover ik heb kunnen vaststellen zijn de minister en de staatssecretaris niet geïnformeerd.'

Klopt dat? Kon hij werkelijk niet vaststellen dat zowel minister als staatssecretaris op de hoogte was van het fotoplan? Of kon hij het wel, maar wilde hij het niet? En waarom zei hij niks over het uitvoerige overleg, op talloze verdiepingen van zijn ministerie, over de foto?

In de brief die Van der Steur dinsdag naar de Tweede Kamer stuurde, staat dat het OM hem op de dag van het vragenuur 'kort mondeling' informeerde over de fase voorafgaand aan de publicatie van de foto. In die fase, vanaf een half jaar voordat Van der G. vrijkwam, werden tientallen gesprekken gevoerd door het OM, de reclassering en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). De bewuste foto kwam daarin 'nadrukkelijk' aan de orde, schrijft Van der Steur nu. Op die manier zou een inschatting kunnen worden gemaakt van de dreiging tegen Van der G. nuttige informatie voor de beveiliging.

Lijst met ambtenaren

Maar in de Kamer zei hij er niets over, vorige week.

Niet alleen het OM liet Van der Steur weten dat er veelvuldig contact is geweest over de foto. In de brief die Van der Steur stuurde is een hele lijst met ambtenaren opgenomen die erbij betrokken waren. Het zijn voor een deel de beleidsambtenaren die zich bezighouden met sanctietoepassing precies die ambtenaren die de minister voorbereiden op zijn optreden in het vragenuur. Zij zijn het die Van der Steur, weliswaar 'summier en met een beperkte focus', van de voorgeschiedenis van de foto op de hoogte stelden.

Ook daarover zweeg Van der Steur tijdens het vragenuur.

En dan is er nog de speciale stuurgroep van topambtenaren die zich boog over de vrijlating van Volkert van der G. Het is een groepje met daarin Van der Steurs trouwste en hoogste adviseurs. Zij hadden hem zo kunnen zeggen dat ze de twee bewindslieden van Veiligheid en Justitie steeds hebben bijgepraat. De afgetreden minister Ivo Opstelten bevestigt dat. Maar zijn opvolger vroeg er blijkbaar niet naar en niemand legde er de nadruk op.

In plaats daarvan koos Van der Steur ervoor om in de Tweede Kamer alleen te putten uit het ambtsbericht dat het OM hem aanvankelijk had gestuurd dus zonder alle mondelinge mededelingen. 'Ik realiseerde mij niet de aard en de omvang van de gesprekken over de foto', voert Van der Steur nu aan. Het was volgens hem 'verstandiger' geweest om wel iets over die gesprekken te zeggen of te volstaan met de mededeling dat het moest worden uitgezocht.

Minister Van der Steur. Beeld ANP

Te makkelijk

Het is onbekend of Van der Steur eigenlijk vorige week al had vastgesteld dat zijn voorganger heel goed wist van de foto. Zeker is dat hij het makkelijk had kunnen vaststellen. Hij had het maar hoeven vragen aan de ambtenaar die tegenover hem zat.

Maar dat deed hij niet. 'Hij heeft te makkelijk een antwoord gegeven dat niet juist is', zegt de PvdA'er Jeroen Recourt. CDA en D66 oordelen dat Van der Steur zich 'onvoldoende heeft laten informeren' door zijn ambtenaren.

SP-Kamerlid Michiel van Nispen heeft daar een verklaring voor. 'Ik kan me goed voorstellen dat de minister hoorde dat het OM twee dagen van tevoren werd geïnformeerd en dat hij dacht: dat komt goed uit, dan hoef ik er geen verantwoording over af te leggen dat heel justitie die foto in scène heeft gezet.' Het ligt nog steeds heel gevoelig dat de moordenaar van Fortuyn nu alweer vrij is. Dat geldt voor de VVD nog sterker dan voor andere partijen: Mark Rutte zwoor als VVD-lijsttrekker dat Van der G. nooit op proefverlof zou gaan.

Beeld ANP

Niet naar eer en geweten

Misschien wist Van der Steur in zijn achterhoofd dat hij de Kamer vorige week niet naar eer en geweten van informatie voorzag. Wie het vragenuur opnieuw bekijkt, proeft de twijfels in zijn antwoord. Een minister die drie keer zegt 'voor zover ik heb kunnen vaststellen', is niet zeker van zijn zaak. Het is ook zijn eigen keuze geweest om 'summier en met beperkte focus' de Kamer tegemoet te treden.

Toch lijkt die Tweede Kamer vergevingsgezind. Er is onder Kamerleden veel waardering voor de precieze reconstructie van het fotoproject, nu dan toch door Van der Steur geleverd. Het helpt de VVD'er ook dat hij er pas kort zit en dat hij zijn eigen handelwijze zegt te betreuren. En het belangrijkste: de parlementariërs houden de ambtenaren op Veiligheid en Justitie, met hun storende 'politieke antenne', toch ook voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de onvolledige informatie die Van der Steur gaf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.