Komt u maar, Vught is lekker afgelegen

Wat is dat toch met Vught? Het Brabantse dorp wordt wel het 'Wassenaar van het Zuiden' genoemd. Maar ook is het bekend als opvang- en detentiecentrum voor uiteenlopende groepen, van psychiatrische patiënten en blinden tot joden en Molukkers, van zware criminelen tot alleenstaande minderjarige asielzoekers....

In het afgelegen Vughtse woonoord Lunetten groeide voetballer Simon Tahamata op tussen drieduizend andere Molukkers, ex-KNIL-militairen en hun gezinsleden. Sinds de omstreden renovatie van de barakken tot rijtjeshuizen wonen er nog 250 Molukkers.

Pal naast het wijkje ligt de penitentiaire inrichting Nieuw Vosseveld, met binnen de hoge betonnen muren een nog zwaarder beveiligd blok: de EBI, de extra beveiligde inrichting voor de zwaarste criminelen van Nederland. In de gevangenis zitten zevenhonderd gevangenen, in de EBI 24 'vluchtgevaarlijke' misdadigers.

Naast het ommuurde gevangenissterrein ligt Kamp Vught, de gedenkplaats van Konzentrationslager Herzogenbusch, waar tijdens de oorlog ruim 30 duizend joden en 'andersdenkenden' wachtten op transport naar de vernietigingskampen in Polen en Duitsland. Aan de andere kant van het dorp bevindt zich de psychiatrische inrichting Reinier van Arkel. De nabije spoorwegovergang is berucht bij NS-machinisten; dit stukje spoorlijn wordt ook wel 'het dodenlijntje' genoemd.

Het voormalige blindeninstituut de Steffenberg, vier jaar geleden opgekocht door rijke buurtbewoners om asielzoekers te weren, is gesloopt. De blinden zijn verhuisd naar een gebouw in de bebouwde kom en de Steffenberg is nu een particulier landgoed.

Op de grens met Den Bosch staat de Isabellakazerne, waar de afgelopen jaren zeshonderd asielzoekers werden opgevangen en binnenkort 360 alleenstaande minderjarige asielzoekers worden voorbereid op terugkeer naar hun land van herkomst. Vandaag houdt het COA een open dag over de opvang van de ama's.

Waarom werden en worden in Vught zoveel mensen opgevangen, vrijwillig of niet? Volgens burgemeester Jan de Groot spelen twee factoren een rol. Er zijn de oude militaire kampementen die een andere functie kregen. Koning Willem II bouwde destijds op de heide een verdedigingslinie voor Den Bosch met acht lunetten, halvemaanvormige versterkingen. Vught telt vier oude kazernes.

Wat ook meespeelt, is de oude filosofie in de gezondheidszorg dat gekken, blinden en andere gehandicapten maar beter afgelegen in een bos konden wonen: goed voor hun gezondheid en de samenleving had geen last van ze. Al in 1885 werd het het psychiatrische ziekenhuis Voorburg in het Vughtse buitengebied gevestigd. Ooit zaten er bijna duizend psychiatrische patiënten opgesloten. Tegenwoordig wonen de meesten van hen in het dorp.

'Vught is een gastvrij dorp', zegt De Groot. In het bewonersoverleg over de komst van de ama's was er weliswaar sprake van een kritische en constructieve houding. 'Maar er werd niet gezegd: we hebben hier in Vught al zoveel probleemgevallen, laat ze maar wegblijven.'

Vier jaar geleden werden zulke woorden wél gebezigd door tegenstanders van een asielzoekerscentrum in de Steffenberg. Enkele buurtbewoners zeiden dat Vught wel genoeg probleemgevallen opving. 'Een kleine groep bekrompen lieden die Vught met hun actie in een kwaad daglicht stelden', briest fractievoorzitter Tom van Erp van Gemeentebelangen.

Volgens Van Erp wordt de opvang van zoveel verschillende groepen niet als probleem ervaren. 'Als hier nou vijf gevangenissen stonden, of vijf azc's, zou iedereen daartegen te hoop lopen. Maar het zijn allemaal toevallige, losstaande ontwikkelingen die samenkomen in Vught.'

Historica Hanneke Das denkt dat Vught de opvangfaciliteiten vooral dankt aan zijn ligging in het buitengebied . 'Daarom bouwden de Duitsers hier het concentratiekamp: lekker ver weg, niemand had in de gaten wat er gebeurde.' Na de oorlog werd het kamp enige jaren gebruikt als 'bewaar- en verblijfkamp' voor NSB'ers en politieke delinquenten. Daarna trokken de Molukkers en de penitentiare inrichting Nieuw Vosseveld in de barakken.

Volgens commissaris van de koningin Frank Houben zijn kazernes en kloosters typerend voor het Brabantse buitengebied, evenals inrichtingen voor gehandicapten. Vught, zijn eigen woonplaats, is exemplarisch: 'Al die opvang is historisch zo gegroeid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.