Komt Trump nu met een onzichtbare kruisraket?

Opnieuw heeft Noord-Korea een raket gelanceerd. De provocatie van vrijdag zal de Amerikanen sterken in hun streven naar een nieuwe generatie kruisraketten. Met grote gevolgen.

Beeld Freek van den Bergh

Met de zwaarste Noord-Koreaanse nucleaire proef ooit heeft dictator Kim Jong-un deze maand een eind gemaakt aan de droom van de vorige Amerikaanse president Barack Obama over een wereld zonder kernwapens. Het wensdenken werd dit jaar nog gedeeld door meer dan 130 landen die zich in VN-verband uitspraken voor een verbod op kernwapens. Maar alles wijst erop dat de wereld in de nabije toekomst eerder meer - en modernere - atoomwapens zal tellen. Vrijdag provoceerde Pyongyang de wereld met een nieuwe raketproef.

Noord-Korea heeft zich de facto bij de kernwapenmogendheden gevoegd, al dan niet met een waterstofbom - de meeste deskundigen kunnen dat (nog) niet met zekerheid zeggen. 'Maar het is eigenlijk geen vraag meer of het land in staat is raketten en kernwapens te bouwen', schreef de Amerikaanse kernwapenexpert Joshua Pollack na de test van begin deze maand.

Ook zijn landgenoot en collega Jeffrey Lewis twijfelt er niet meer aan. Lewis denkt dat de testen een waterstofbom opleveren, of al hebben opgeleverd.

De hamvraag is natuurlijk: ontwikkelt Kim Jong-un kernwapens om de 'Amerikaanse schoften' daadwerkelijk aan te vallen? Of is het zijn bedoeling om hen ervan te weerhouden hém aan te vallen? Oftewel: ter afschrikking - de functie die kernwapens hebben sinds de Koude Oorlog.

'Ik denk dat de Noord-Koreanen erop vertrouwen dat ze de middelen hebben om een gewelddadige machtswisseling te voorkomen, zoals de Amerikanen die in Irak en Libië voor elkaar hebben gekregen', zegt Lewis, hoogleraar aan het Middlebury Institute of International Studies in Monterey, Californië. De Libische dictator Muammar Kadhafi gaf zijn kernwapens op, maar werd later afgezet.

Beeld AFP

De rationele Kim Jong-un

Hoogleraar Gordon Adams, defensiespecialist op het Witte Huis onder president Bill Clinton, gaat nog een stap verder. Hij denkt dat Kim Jong-un rationeler denkt en daardoor voorspelbaarder is dan president Trump. 'De retoriek vanuit Pyongyang, de nucleaire testen, de raketlanceringen - we kennen het allemaal', zegt Adams. 'Kim heeft maar één drijfveer: overleven, aan de macht blijven. Hij kan dreigen een Amerikaanse stad aan te aanvallen, maar hij weet wat hij over zich afroept als hij dat zou doen: totale vernietiging.'

Wat Trump beweegt, weten we daarentegen niet, zegt Adams. 'Hij spreekt in termen als 'vuur en furie'. Maar wat weet hij over kernwapens? Niet veel, voor zover bekend. Als we over kernwapens praten, is de persoonlijkheid van de president verdomd belangrijk'.

Adams: 'President John F. Kennedy, een bedachtzaam en goed geïnformeerd man, wist de Cuba-crisis met de Sovjet-Unie in 1963 tot een goed einde te brengen. Maar zelfs onder hem had het verkeerd kunnen aflopen, als Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov zijn schepen met kernraketten niet had teruggeroepen.'

Trump en zijn adviseurs hebben geen boodschap aan het argument dat het Noord-Koreaanse regime de kernwapens puur ter verdediging heeft. Voor hen telt alleen dat Noord-Korea voortaan de VS onder schot kan houden met een kernwapen.

Een chantagemiddel waarmee Pyongyang zijn bewegingsruimte flink heeft uitgebreid. Wat bijvoorbeeld als Kim Jong-un zijn troepen Zuid-Korea laat binnenvallen onder dekking van zijn kernwapens? 'Als de Amerikanen moeten kiezen tussen Seoul of Los Angeles, kiezen ze voor Los Angeles', redeneert Andrej Lankov, Noord-Korea-specialist aan de Kookmin Universiteit in Seoul.

Slimme bom

Als reactie op de raketlanceringen en kernproeven van Noord-Korea heeft president Trump extra vaart gezet achter het grootscheepse moderniseringsprogramma dat Obama al in gang had gezet, nadat hij tot de conclusie was gekomen dat er voorlopig niet veel zou komen van een kernwapenvrije wereld. Het meest omstreden onderdeel van het programma - de geschatte kosten bedragen zo'n 900 miljard euro over 30 jaar - is de ontwikkeling van een voor de radar nauwelijks zichtbare kruisraket met kernkop.

Critici waarschuwen dat dergelijke raketten, die zowel met een kernkop als een conventionele lading kunnen worden uitgerust, het gevaar vergroten dat er per ongeluk een kernoorlog uitbreekt. Hoe kan de vijand weten dat het om een conventionele lading gaat, en niet om een kernkop? Dat kernwapens steeds kleiner en preciezer worden, verlaagt volgens Adams bovendien de drempel om ze als gevechtswapens te beschouwen.

Beeld AFP

De impulsieve Trump

Trumps impulsieve karakter draagt ook bij tot de nerveuze sfeer. In een gesprek met een kernwapenexpert zou Trump, toen nog presidentskandidaat, vorig jaar hebben gevraagd: 'Als we die kernwapens hebben, waarom kunnen we die dan niet gebruiken?' Beschouwt Washington kernwapens niet meer als laatste redmiddel, maar als mogelijke aanvalswapens?

De nucleaire escapades van Kim Jong-un hebben ook een funest effect op de kans om wapenbeheersingsgesprekken tussen Rusland en de VS, die al jaren stilliggen, nieuw leven in te blazen. Als reactie op de Noord-Koreaanse raketlanceringen zijn de VS druk bezig een raketschild op te trekken dat eventuele Noord-Koreaanse kernraketten moet tegenhouden.

Voor Rusland is dat een teken dat de tijd om over het beperken van het kernarsenaal te praten voorbij is. Want, redeneert Moskou, wat tegen Noord-Korea werkt, kan ook tegen Russische raketten worden gebruikt. Kortom, het is juist zaak om met volle kracht te werken aan slimme, kleine kernraketten die de vijandelijke verdediging kunnen ontwijken.

Het wapengekletter van Noord-Korea kan er ook toe leiden dat Japan en Zuid-Korea het gevoel krijgen dat zij zelf kernwapens moeten ontwikkelen, zodat ze niet langer afhankelijk zijn van de Amerikaanse atoomparaplu. Die ontwikkeling zou het startsein worden voor een kernwapenwedloop tussen China, nu nog de dominante macht in de regio, en Amerika's bondgenoten.

Lees meer over de Koreaans-Amerikaanse oorlogsdreiging

Genoeg erwten met varkensvlees en pasta met gehakt in de bunker in Rijswijk om het een tijd uit te zingen. Maar deze schuilplaats is allesbehalve representatief.

Noord-Korea heeft de wereld opnieuw geprovoceerd door een middellangeafstandsraket af te vuren. De raket werd in de buurt van de hoofdstad Pyongyang gelanceerd, vloog over Japan heen en legde een afstand af van zo'n 3.700 kilometer. Het was de langste vlucht tot nu toe van een Noord-Koreaanse raket. De VN-Veiligheidsraad komt vandaag in een spoedzitting bijeen.

De atoombom die Noord-Korea onlangs heeft getest, was hoogstwaarschijnlijk aanzienlijk krachtiger dan tot nu toe werd aangenomen. De bom, die volgens Pyongyang een waterstofbom was, was zeventien keer krachtiger dan de atoombom die het Japanse Hiroshima in 1945 vernietigde. Dit blijkt uit een analyse van deskundigen van de onderzoeksgroep 38 North van het Amerikaanse US-Korea-instituut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden