REPORTAGE

Komt hier straks ook een boortoren?

Waarom zouden ze op Terschelling olie- en gasbedrijf Tulip Oil vertrouwen? Hoezo willen die daar naar gas boren? Kijk wat er in Groningen is gebeurd, zeggen ze op het eiland.

Op Terschelling, in de buurt van van een hotel, wil Tulip Oil gaan boren naar aardgas. 'Die boortoren wordt hoger dan de Brandaris'Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Bovenop het duin verrijst straks mogelijk de boortoren. Het duin ligt pal aan zee, naast een strandopgang, er staat nu nog een vervallen appartementencomplex, het uitzicht is eindeloos. Volgens een plan dat Terschelling in zijn greep houdt, is deze duintop 'het meest gunstige punt om het gasveld aan te boren'.

In het Strandhotel, gelegen pal naast het duin, werpt de 25-jarige barman een blik omhoog. 'Die boortoren wordt hoger dan de Brandaris. De meeste eilanders zien dat niet zitten.'

In nauwelijks anderhalve week tijd is op Terschelling massaal protest ontstaan tegen plannen om hier aardgas te winnen. Een petitie tegen gaswinning had binnen twee dagen ruim vijfduizend handtekeningen, bij de aanlegsteiger van de veerboot is vorige week - uniek op het eiland - gedemonstreerd, een campinghoudster roept haar vaste gasten op om het verzet te steunen, een eilandbewoner die de kant kiest van de gaswinning, wordt bedreigd.

Gaswinning op Waddeneilanden

Niet altijd is gaswinning op Waddeneilanden een taboe geweest. Al decennia wordt gas gewonnen op Ameland. Nog maar kort geleden leidden poefboringen rond Schiermonnikoog slechts tot beschaafd juridisch protest. Maar het volksverzet dat zich nu op Terschelling aftekent, maakt duidelijk hoezeer gaswinning anno 2015 synoniem is geworden voor onveiligheid, overlast en misleiding.

'Naar gas boren op land, dat past hier niet', moppert Gienus Timmer voor zijn curiosawinkel onder de kerk van Midsland. 'In Groningen klapt alles in elkaar, dus zoeken ze nu een alternatief. Zo gaat dat toch?'

Het volksverzet ontstond 'aan de keukentafel, met een kop thee achter de laptop', vertelt Annet van Essen, woordvoerder van de kersverse actiegroep Gas(t)vrij Terschelling. De posters van de actiegroep, een vrouw die een trap geeft tegen een boortoren, sieren daags na de verspreiding gevelramen van Terschelling-West tot Oosterend.

'Vanuit de gemeente kregen wij de indruk alsof de keuze alleen nog maar was: onshore of offshore boren, dus op land of vanaf zee', zegt Van Essen. 'Maar dat is niet zo. Er is ook nog de keuze: willen wij wel gaswinning?'

Ze laat haar telefoon zien: foto's van de demonstratie in de veerhaven. Op weifelende afstand kijkt een man in een blauw fleecevest toe: de burgemeester, Bert Wassink (GroenLinks).

De gemeente is 'nogal overvallen' door de ophef, vertelt zijn woordvoerder. Dat Tulip Oil op het eiland naar gas wil boren, is op het gemeentehuis al bekend vanaf de zomer van 2012. Toen klopte het gasbedrijf aan voor een 'informeel gesprek'. De officiële aankondiging, een jaar later, veroorzaakte nauwelijks een rimpeling in de plaatselijke politiek. Dat die er nu wel is, schrijft de woordvoerder toe aan 'de situatie in Groningen.'

De vergunning om te gaan boren op Terschelling, is niet aangevraagd door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), die in Groningen zo in opspraak is geraakt, maar door een klein bedrijfje, deels in Britse handen: Tulip Oil. Tulip Oil richt zich op het aanboren van kleine gasvelden die de NAM te onbeduidend vindt, zoals ook het gasveld Terschelling-Noord: met 2- tot 5 miljard kuub gas goed voor nauwelijks eentiende van de Nederlandse gaswinning in een jaar.

Protest achter de ramen van de Terschellingers tegen gasboringen op het eilandBeeld Harry Cock / de Volkskrant

Boortoren in polder

'Dit is een heel ander gasveld dan in Groningen, maar emotioneel speelt het erg mee', zegt actievoerster Van Essen.

Dit versterkt de argwaan op het eiland: de directeur van Tulip Oil, Roelof Platenkamp, was directeur van de NAM tussen 2003 en 2006, een tijd waarin aardbevingen nog werden weggelachen. Drie trillingen in de bodem bij Loppersum achter elkaar, stelt een jaarverslag onder bewind van Platenkamp, dat is 'toeval'.

Gaswinning leidt tot een boortoren die 'goed zichtbaar is', 's nachts kunstlicht, vrachtverkeer, een geasfalteerd terrein met een hek eromheen, schrijft het bedrijf in een 'concept-startnotitie' die afgelopen zomer bijna schouderophalend door de gemeenteraad is ontvangen. Dit staat er ook: gaswinning leidt 'mogelijk tot een jarenlange verstoring van de natuur'.

De gemeente hoopt dat niemand dit document leest, vertelt de woordvoerder. 'De plannen van Tulip Oil zijn inmiddels gewijzigd. Deze notitie is ingetrokken.'

In het dorp Hoorn is het verzet het grootst. Voor zijn huis in de Dorpsstraat ontmantelt Dirk Mier een buitenlamp. Hij priemt met zijn schroevendraaier in de lucht. 'Wat moeten we nog met gas? Hebben wind en zon niet de toekomst qua energie?' Weer die schroevendraaier in de lucht. De boortoren komt mogelijk achter zijn huis, in de Hoornse polder. Of voor zijn huis, in het Hoornse bos. De dennenbomen daar hebben volgens Tulip Oil 'een lagere natuurwaarde'. En er is die derde locatie: de duintop bij Formerum.

In het Strandhotel, naast dat duin, wordt Wouter van Dieren wel eens gesignaleerd. Hij woont op Terschelling, is prominent milieuactivist, lid van de beroemde Club van Rome, maar ook eigenaar van het Amsterdamse adviesbureau IMSA. Uitgerekend dit bureau is door Tulip Oil ingehuurd om een 'convenant' te sluiten met bewoners over gaswinning op Terschelling.

In de dennenbossen bij Hoorn gaat Tulip Oil mogelijk boren naar gasBeeld Harry Cock / de Volkskrant

Een zak geld van Tulip Oil

Vorige zomer kwamen twee medewerkers van IMSA langs, zegt Pieter de Haan, voorzitter van historische vereniging Schylge myn lântse ('Terschelling mijn landje'). 'De vraag was: hoe zouden jullie kunnen helpen om medewerking te krijgen voor gaswinning bij inwoners?' De beloning voor het eiland: een zak geld van Tulip Oil als de winning zou doorgaan. Miljoenen euro's om Terschelling op te knappen. Schylge myn lântse heeft medewerking geweigerd.

Milieudeskundige Van Dieren heeft de samenwerking met Tulip Oil beëindigd, naar verluidt vanwege een bedreiging. 'Natuurlijk is dat waar, van die bedreiging', zegt een gemeenteraadslid. 'Op Terschelling zijn rare krachten vrijgekomen.' Van Dieren wil niet reageren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden