Komt actie Rode Kruis te laat?

Het Rode Kruis is een campagne begonnen tegen de dreigende hongersnood in grote delen van Afrika. In Ethiopië is sprake van de grootste voedselcrisis in vijftig jaar, terwijl in Malawi, Swaziland, Lesotho en Zimbabwe de noodtoestand is uitgeroepen.

Beeld reuters

De hulporganisatie heeft gironummer 7244 geopend om hulp te kunnen blijven bieden. VN-organisatie voor humanitaire hulp OCHA schat dat er nog 1,9 miljard euro nodig is om de honger in de 13 getroffen landen geraamd tegen te gaan.

De jaarlijkse regens die in maart werden verwacht, zijn uitgebleven of in omvang tegengevallen. Om die reden, zegt woordvoerder Iris van Deinse van het Rode Kruis, begint de organisatie nu een campagne. Honger dreigt voor 42 miljoen Afrikanen; in Ethiopië kampt zeker een miljoen kinderen met ondervoeding of uitdroging.

Te weinig zichtbaar

De droogte wordt veroorzaakt door El Niño, een fenomeen waarbij temperatuurstijgingen in de Stille Oceaan de weersomstandigheden rond de evenaar ontregelen. Tegenover de droogtes in Centraal- en Zuidoost-Afrika staat hevige regenval in onder meer Kenia. De temperatuurstijgingen zijn inmiddels op hun retour, maar voor veel boeren komen de zwaarste klappen nog. Hun eerstvolgende oogst kunnen ze pas over tien maanden verwachten. Van Deinse: 'Deze El Niño pakt slechter uit dan verwacht.'

Vaststaat dat er meer geld nodig is dan het Rode Kruis zal kunnen verzamelen. Toch zeggen de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO), bekend van giro555, zich voorlopig niet aan te sluiten. Ruud Huurman, namens Oxfam betrokken bij de SHO, denkt dat de hongersnood in Nederland 'te weinig leeft' en te weinig zichtbaar is te maken om voor een succesvolle campagne te zorgen.

'Geef noodhulp hongersnood El Niño, maar subsidieer vooral landbouw'

Het Rode Kruis heeft maandag gironummer 7244 geopend in verband met de dreigende hongersnood voor minstens 42 miljoen mensen in Afrika. Het weerfenomeen El Niño zorgt voor extreme droogte en daardoor ontstaan grote water- en voedseltekorten. Noodhulp is goed, vindt hoogleraar waterbeheer Pieter van der Zaag. Maar daarbij moet ook het echte probleem, de landbouwsector, worden aangepakt. Lees hier het nieuwsbericht.

Aangekondigde ramp

Waarschuwingen voor grootschalige misoogsten en droogte zijn er al meer dan een jaar, zodat de vraag zich opdringt of de actie van het Rode Kruis niet te laat komt. In maart 2015 stelde voedsel- en landbouworganisatie FAO officieel vast dat er een El Niño op komst was, en sindsdien is er oproep na oproep geweest door hulporganisaties en VN. De huidige droogte is daarmee een aangekondigde ramp, die de tekortkomingen van de internationale hulpverlening op wrange wijze blootlegt. 'Buiten de adviezen die we krijgen om droogte tegen te gaan is de reactie van donorlanden buitengewoon traag', beklaagde een woordvoerder van de Ethiopische regering zich onlangs tegenover Deutsche Welle.

Wat gaat er mis? De hoofdoorzaak ligt bij de krappe budgetten, zegt hoogleraar noodhulp Thea Hilhorst, verbonden aan de Erasmus Universiteit. 'Syrië, Jemen, Zuid-Soedan - er zijn zoveel crises tegelijk dat er elders gaten vallen.' Omdat de getroffen landen veelal buurlanden zijn, kunnen ze bovendien geen beroep doen op elkaars voedselvoorraden.

Lering

Waarnemers vragen zich af of er lering is getrokken uit de laatste grote droogte, in 2011-2012 in de Hoorn van Afrika. Daarbij kwamen 200 duizend mensen om van de honger. Hulporganisaties Oxfam en Save the Children concludeerden in een rapport dat de doden hadden kunnen worden voorkomen als de internationale gemeenschap niet had gewacht tot de ergste honger zich voordeed. In het veld zag iedereen begin 2011 het gevaar, schrijven ze, maar hoge in de keten verdween die urgentie.

Onder de vlag van IGAD, het regionale samenwerkingsverband van onder meer Ethiopië, Oeganda en Kenia, beloofden landen de kwetsbaarste gemeenschappen te helpen in de strijd tegen droogte, maar daarvan lijkt nog weinig terechtgekomen. Hilhorst: 'Er is geïnvesteerd in preventie, maar het is nog erg kleinschalig.'

Hilhorst voert als 'olifant in de kamer' de diversificatie van landbouwgewassen aan. 'We weten dat El Niño iedere paar jaar langskomt, dus je moet zorgen dat boeren minder afhankelijk worden van regen en droogte. Internationale hulp zou alleen een optie moeten worden als al het andere geprobeerd is.' Daarmee brengt ze de discussie terug tot het dilemma van noodhulp: het oplossen van korte termijn-crises vergt een lange adem.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden