Komen er echt meer toeristen op een WK af?

Niet elk argument om het grootste voetbaltoernooinaar Nederland en België te halen is steekhoudend.

amsterdam Rijk wordt alleen de FIFA van het WK voetbal, als dat in 2018 in Nederland en België wordt gehouden. Die voorspelling durft Michiel de Nooij van economisch onderzoeksinstituut SEO wel aan, ook al citeert hij met instemming de Deense natuurkundige Niels Bohr. 'Niets is zo moeilijk te voorspellen als de toekomst.'


Wat het WK van 2018 Nederland oplevert, is volgens De Nooij moeilijker te bepalen. Maar hij is een stuk minder optimistisch dan de KNVB, nadat hij eerder dit jaar in opdracht van het ministerie van Economische Zaken heeft geprobeerd een inschatting te maken.


De Nooij (35) laat zijn licht schijnen over de vijf belangrijkste argumenten van de voetbalbond en geeft de lobbyisten van het WK-bid tot slot een bruikbare tip.


1 Nederland verdient aan het WK.

Het is niet alleen moeilijk om de kosten en baten van een WK te voorspellen, het is zelfs moeilijk om achteraf te bepalen wat het financiële resultaat is.


Zeker is wel dat organisatoren de kosten structureel onderschatten, en de opbrengsten structureel overschatten. De Nooij: 'Dat is ook wel begrijpelijk. Een organisator die niet in zijn eigen project gelooft lijkt me dubieus.'


Onafhankelijke onderzoekers en lobbyisten moet het doen met beredeneerde schattingen. Die kunnen honderden miljoenen euro's van elkaar verschillen. Volgens het meest waarschijnlijke scenario van een groep KNVB-onderzoekers levert het WK Nederland 229 miljoen winst op. Het meest waarschijnlijke scenario van De Nooij gaat uit van een verlies van 154 miljoen voor Nederland.


De KNVB schermt graag met cijfers van het WK in Duitsland (2006) en het EK in Nederland en België (2000). Die zouden beide winstgevend zijn geweest. Het WK in Duitsland zou maar liefst 1.1 miljard hebben opgebracht. Maar volgens De Nooij, die de onderzoeksresultaten heeft bestudeerd, zijn die cijfers niet betrouwbaar.


Bij een WK zijn twee grote kostenposten: bouw of verbouwing van stadions, en veiligheid. De opbrengsten moeten vooral komen uit toeristische bestedingen en een FIFA-bijdrage voor het organiserende land.


Volgens De Nooij zijn in Duitsland en bij Euro2000 de politiekosten niet meegerekend, wat tientallen tot honderden miljoenen euro's scheelt. Ook zijn in Duitsland en Nederland de inkomsten uit toerisme naar zijn oordeel fors overschat.


Volgens De Nooij gingen de Duitsers uit van een 'onwaarschijnlijk hoog bedrag' van 2.000 tot 3.000 euro per WK-toerist, en een gemiddelde verblijfsduur van negen dagen. Hij gaat voor het WK in Nederland uit van een gemiddelde besteding van een paar honderd euro en een verblijfsduur van enkele dagen.


In Duitsland is misschien net geen verlies geleden, meent De Nooij. Euro2000 is geen goed vergelijkingsmateriaal, omdat de veiligheidskosten nadien enorm zijn toegenomen (vanwege de toegenomen terroristische dreigingen na 9/11 en de opkomst van de fanfeesten).


2 Het WK brengt toeristen naar Nederland.

Voetbal is volgens De Nooij een toeristentrekker, maar het WK houdt ook veel mensen weg. Crowding out heet dat verschijnsel: verdringing. De normale toerist mijdt steden of landen waar het WK wordt gehouden.


Dat verschijnsel viel uitstekend waar te nemen bij het WK in Zuid-Afrika, vanwege de geïsoleerde ligging van dat land. De toeristen komen per vliegtuig en zijn dus goed te tellen. Uit een Duits/Zuid-Afrikaans onderzoek is gebleken dat het WK slechts 40- tot 90 duizend extra toeschouwers heeft getrokken, terwijl er ongeveer drie miljoen toegangsbewijzen voor de wedstrijden waren.


Ook in Duitsland (2006) en de Verenigde Staten (1994) bleven toeristen weg tijdens het WK, vooral uit de grote steden. De hotels in Amsterdam kennen normaal gesproken een bezettingsgraad van ruim 80 procent. Er zijn dus te weinig kamers. 'Hoe groter de stad, hoe meer mensen kunnen denken: het WK komt eraan, ik blijf thuis.'


De Nooij schat het aantal wegblijvers hoger in dan de KNVB: op elke vier WK-gangers blijven volgens hem drie reguliere toeristen weg. Hij schat dat er hooguit 430 duizend extra toeristen naar Nederland komen.


Het is allerminst zeker dat het WK op de lange termijn meer toeristen naar Nederland zal brengen. In andere landen is het toerisme teruggelopen na een WK of na de Olympische Spelen. 'Voetbaltoeristen en normale toeristen zijn verschillende groepen. De mond-tot-mondreclame die je normaal hebt, ben je misschien kwijt.'


Daarnaast levert een WK meestal maar kortstondig extra reclame op voor een land. 'Als je mensen vraagt waar de laatste vijf WK's zijn gehouden, moeten ze diep nadenken.'


3 Het WK is goed voor het Nederlandse voetbal.

Het Duitse voetbal is opgebloeid na het WK. Er komen meer toeschouwers naar de verbeterde stadions. Het is volgens De Nooij allerminst zeker dat in Nederland iets dergelijks zal gebeuren.


'Het heeft een positief effect, maar dat is niet zo groot dat clubs de aanpassingen aan de stadions zelf zouden willen betalen.'


De clubs uit de beoogde speelsteden geven juist aan dat ze overheidsgeld nodig heben om te kunnen voldoen aan de eisen die de FIFA stelt aan de stadions. Vooral in Rotterdam en Heerenveen is de situatie minder rooskleurig dan een paar jaar geleden werd gedacht.


4 Het WK vergroot de kans op de organisatie van de Spelen in 2028.

Met het WK zou Nederland het IOC kunnen laten zien dat ook een klein land grote toernooien kan organiseren. De toewijzing van de Spelen van 2028 is in 2019, één jaar na het WK voetbal.


Of het één van invloed is op het ander, durft De Nooij niet te zeggen. Hij vraagt zich wel af hoe graag Nederland de Spelen moet willen organiseren. Van dat evenement vallen de kosten vaak nog veel hoger uit dan de opbrengsten. 'Voor de Spelen van Londen zijn de oorspronkelijke kostenramingen nu al met een factor drie over de kop gegaan.'


De Nooij plaatst kanttekeningen bij het favoriete voorbeeld van voorstanders van de Spelen in Nederland: Barcelona. Die stad heeft 18 jaar geleden tijdens en na de Spelen veel reclame voor zichzelf gemaakt. 'Zij hebben een board of tourism ingesteld, wij hebben al een VVV. Barcelona was een kleine toeristenbestemming en is groot geworden. Kan Amsterdam wel groter worden, of Rotterdam?'


Als toeristen trekken het doel is, denkt De Nooij dat het misschien beter is om wereldwijd tientallen miljoenen euro's aan reclamecampagnes te besteden dan om een WK of Olympische Spelen te organiseren.


5 Het WK maakt Nederlanders gelukkiger en trotser.

Na het EK van 2000 waren Nederlanders positiever over het toernooi dan vooraf. Ook gaven meer Nederlanders aan dat ze graag opnieuw een groot toernooi in Nederland zouden hebben.


Wat destijds niet is gevraagd: hoeveel zou u willen betalen voor de komst van een Europees kampioenschap of een wereldkampioenschap naar Nederland? Met andere woorden: wat is een maand voetbalgeluk u waard?


Het ontbrak De Nooij aan tijd om die vraag in een enquête op te nemen. Hij heeft wel uitgerekend wat elke Nederlander over zou moeten hebben om het WK van 2018 niet verliesgevend te laten zijn: 9 euro (het beoogde verlies van 154 miljoen gedeeld door 16.6 inwoners).


In Duitsland was de zogeheten betalingbereidheid voorafgaand aan het WK 4,26 euro. Na het toernooi was dat 10 euro. De Nooij: 'Ik vind 9 euro een plausibel bedrag. Sommige mensen zullen er 100 euro voor over hebben, anderen niets.'


Hoewel De Nooij niet wil zeggen of hij voor of tegen de komst van het WK naar Nederland is, zegt hij wel dat de lobbyisten naar zijn smaak het beste argument voor de organisatie van dat toernooi onbenut laten. Zijn rapport is bekritiseerd, terwijl het een gouden tip bevat.


'Waarom zegt de voetbalbond niet gewoon: we willen het WK organiseren. Dat kost ongeveer een tientje per Nederlander. Dat is toch haast niets voor een mooi feestje, waarvan veel mensen genieten.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden