Komen Britse politici té dichtbij?

Direct contact met de kiezer is de grote kracht van de oudste moderne democratie ter wereld. Zal de dood van de Britse Labour-parlementariër Jo Cox - vermoord kort na haar wekelijkse spreekuur met burgers - daar verandering in brengen?

Jo Cox voerde woensdag nog met haar man en kinderen campagne op de Theems tegen een Brexit.Beeld reuters

Kort voor haar dood had Jo Cox iets gedaan wat elke Britse afgevaardigde doet, inclusief ministers: het helpen en adviseren van de burgers die ze in het Paleis van Westminster vertegenwoordigen. In die bibliotheek van het Victoriaanse marktstadje Birstall had ze een of twee uur lang verhalen aangehoord over beroerde huurbazen, trage asielprocedures en wachtlijsten voor middelbare scholen. Voor veel mensen is de plaatselijke volksvertegenwoordiger de laatste hoop. Briefpapier met logo van Westminster kan wonderen doen, deuren openen. Het kamerlid als de gekozen ombudsman.

Zulke spreekuren staan bekend als 'surgeries'. Elke week maakt een kamerlid een of twee uur vrij voor zijn kiezers. Meestal op vrijdagavond of zaterdag, omdat ze dan terug zijn in hun kiesdistrict. Iedereen die op de kiesrol staat kan een afspraak maken. Dit contact is de grote kracht van de oudste moderne democratie ter wereld. Kiezers kennen hun kamerlid bij naam. Kamerleden op hun beurt zijn niet zozeer verantwoording verschuldigd aan hun politieke baas, als wel aan hun kiezers. Wie zijn kiezers goed 'verzorgt', zal worden beloond bij de verkiezingen. Hierdoor houden politici contact met de gewone wereld.

Politici van de oude stempel waren niet dol op zulke spreekuren. 'Zonde van je tijd', zei wijlen Eric Forth tegen Jeremy Paxman in diens boek The Political Animal, 'nog afgezien van het gevaar dat een vrouw binnen komt lopen en zich ontkleedt'. De meeste kamerleden zien het nut er wel van in. 'Als je ooit overweegt lollig te doen over daklozen of racisme', zei de Conservatief Tristan Garel-Jones, 'dan tel je wel tot honderd als je tijdens je spreekuur iemand hebt ontmoet die het slachtoffer is van zulke misstanden.' Voor politici bieden ze bovendien de kans om mensen op concrete wijze te helpen.

De Britse politie arresteert donderdag de vermoedelijke dader van de moord op Jo Cox in Birstall nabij Leeds.

Maar er kleven ook gevaren aan deze openheid. Toen de sociaal-democraat Stephen Timms, indertijd een onderminister op Financiën, op 14 mei 2010 zijn spreekuur begon in een bibliotheek te East Ham, verwachtte hij problemen te horen die passen bij zijn Oost-Londense kiesdistrict, huisvesting met name. De 21-jarige studente en moslimradicaal Roshonara Choudhry kwam met andere bedoelingen. Met een keukenmes stak ze de lange politicus in zijn buik. Hij overleefde na een spoedoperatie en Choudhry, die geen enkel berouw toonde, kreeg te horen dat ze minimaal vijftien jaar naar de gevangenis moet.

Eerder deze maand werd de Conservatieve parlementariër Gavin Barwell door een gewapende man aangevallen tijdens een spreekuur in zijn kiesdistrict Croydon, een voorstad ten zuiden van Londen. De man bleek een mes bij zich te hebben. Na de moord op Cox zal er een hernieuwde discussie komen over hoe kamerleden beter kunnen worden beveiligd, vooral rond die spreekuren. Maar tegelijk bestaat het besef bestaat dat een kwaadwillende burger altijd een weg zal weten te vinden om ellende te veroorzaken, bijvoorbeeld tijdens het campagne voeren of tijdens het doen van de boodschappen.

Jo Cox met bibliotheekbezoekers.

Oud-vicepremier Nick Clegg, een goede bekende van Cox, zei dat een van de charmes van de Britse democratie is dat iedereen de mogelijkheid heeft om zijn of haar vertegenwoordiger te bezoeken. 'Het geweld tegen Jo, en dat is natuurlijk het belangrijkste... is ook geweld tegen onze democratische waarden en onze trotse democratische tradities.' Haar echtgenoot Brendan meldde dat Jo nu, boven alles, twee dingen zou willen. 'Dat onze kinderen worden ondergedompeld in liefde en dat ze allemaal samen komen om te vechten tegen de haat die haar heeft gedood. Haat heeft geen gezindte, ras of religie. Het is giftig.'

Na de dood van Cox is veel geschreven over haar toewijding tijdens de spreekuren, over haar onvermoeibare drang om mensen te helpen, of ze nu uit Aleppo komen of uit West-Yorkshire. Voor het overgrote deel van de 650 kamerleden in Westminster geldt dat ze uit idealisme in de politiek gekomen zijn. Evenwel, wie Britten informeert naar hun opinie over politici krijgt nogal eens te horen dat het allemaal zakkenvullers, sjoemelaars en leugenaars zijn, zeker na die bonnetjesaffaire van 2009. Maar altijd is er die ene unieke uitzondering: hun eigen Member of Parliament.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden