'Komeet' Rawlings laat zijn licht na aan Afrikaanse goudkust

Jerry Rawlings hielp zichzelf negentien jaar geleden aan de macht en slaagde erin zich twee keer te laten herkiezen. Een derde keer mag niet meer....

OUDE SOLDATEN gaan niet dood, ze leven voort in andere gedaanten. Als de Afrikaan Jerry Rawlings (54) over twee maanden het licht uitdoet in Kasteel Cristianborg, de presidentiële villa in Ghana's hoofdstad Accra, zal in Latijns-Amerika zijn gestalte nog steeds oplichten. In Suriname bijvoorbeeld.

Kolonel Desi Bouterse, de Surinaamse bevel, heeft al vaker zijn schatplicht aan Rawlings bewezen. De Afrikaanse luchtmachtofficier deed in 1979 een gewapende gooi naar de macht in Ghana. Zo'n drie jaar later deed Bouterse, een Creool met mogelijk Ghanese voorouders, hem in Suriname na. En de huidige president van Venezuela, Hugo Chavez, lijkt de lessen van Rawlings ook al bestudeerd te hebben.

Die lessen zijn samen te vatten in de bijvoeglijke naamwoorden charismatisch, autocratisch, populistisch en semi-militair.

Een Jerry Rawlings te paard, met een half opgerookte sigaret achter het oor gestoken, doet het niet alleen goed bij Latijns-Amerikaanse caudillos, maar ook bij Afrikaanse kiezers. Negentien jaar lang is 'Jerry' aan de macht geweest. Zijn erfenis is nog niet verdeeld.

De Ghanese grondwet verbood hem voor een derde keer presidentskandidaat te zijn. Maar nog op de dag voor de verkiezingen, terwijl hij campagne voerde voor zijn vice-president en beoogd opvolger Atta Mills van de regeringspartij NDC, maakte hij duidelijk dat zijn partij de macht pas zal opgeven 'bij de wederkomst van Christus'.

Voor de katholiek opgevoede Rawlings is deze gebeurtenis wellicht niet uit te sluiten. Voor de officier Rawlings, die zich in 1992 democratisch liet kiezen voor het hoogste ambt dat hij toen al elf jaar militair bekleedde, zal het echter nog wel even duren. Tot die tijd heeft Ghana wat hem betreft te maken met de nalatenschap van 'Junior Jesus', zoals zijn vrienden van het eerste uur hem noemden.

Rawlings, zo zei een vroegere bondgenoot van hem, is 'als een komeet waarnaar we allemaal opkeken om meer licht te krijgen'. Het resultaat van dit buitenaards verschijnsel was echter, in de woorden van dezelfde afvallige vriend, dat Ghana werd 'overspoeld door duisternis'. Het is een negatief oordeel, waar veel voor te zeggen valt, maar dat toch niet geheel recht doet aan de feiten.

Rawlings eerste, mislukte greep naar de macht in 1979 werd naar zijn eigen zeggen onder meer ingegeven door de wens een einde te maken aan de corruptie in Ghana, dat door de natuur gul bedeelde West-Afrikaanse land, dat in 1954 als tweede Afrikaanse staat na Sudan de onafhankelijkheid kreeg en met zijn eerste president, Kwame Nkrumah, enige tijd een voortrekkersrol speelde in het Pan-Afrikaanse optimisme van jong-zelfstandige naties.

Negentien jaar later staat datzelfde Ghana op de lijst van Transparency International, de internationale corruptie-waakhond, nog steeds veel te hoog en dus te negatief genoteerd. Rawlings zelf liet zich de afgelopen jaren betalen in de immer devaluerende cedi, de nationale munt, maar zag niettemin kans zijn kinderen te laten opvoeden op particuliere scholen in Ierland en Zwitserland. Vraag even niet waar dat geld vandaan komt.

Daartegenover staat echter dat 'Jerry' zijn vaag-socialistische bevliegingen over de zegeningen van de door hem veroorzaakte en bestierde 'volksrevolutie' volledig liet varen om de Ghanese bevolking nieuwe economische kansen te geven, al dan niet aangemoedigd door IMF en Wereldbank. De revo, om nog maar eens een Surinaamse term te gebruiken, schrok er zelfs niet voor terug om de Britse koningin Elisabeth, een van de rijkste vrouwen ter wereld en nazaat van de vroegere koloniale machthebbers, advies te vragen in zijn strijd tegen de corruptie.

De Ghanese bevolking kon ermee leven. Dat blijkt alleen al uit de manier waarop de twee eerdere verkiezingen, in 1992 en 1996, relatief vreedzaam en eerlijk verlopen zijn. In de West-Afrikaanse regio is dat al even uitzonderlijk als in het continent als geheel. Rawlings zelf heeft ook steeds duidelijk gemaakt geen derde termijn te zullen forceren.

En zo verdwijnt een kleurrijke Afrikaanse politicus uit het door palmen gedempte licht van de Afrikaanse 'Goudkust'. Een militaire revolutionair die zijn persoonlijke trots zowel zag afstralen op als weerkaatsen van zijn Ghanese landgenoten. Een politieke leider die zichzelf enkele malen opnieuw uitvond om zijn volk te blijven dienen en daarmee zelf aan de macht te blijven. Hij doet binnenkort het licht uit - om zelf na te gloeien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden