Komaf indianen blijft een puzzel

Een geheimzinnig volk dat ooit in het noorden van Siberië leefde, lijkt de genetische kraamkamer van wat later de indianen zouden worden.

Het blijft een van de grote raadsels die archeologen en antropologen al decennia hoofdpijn bezorgen: de herkomst van indianen, de oorspronkelijke bewoners van Noord- en Zuid-Amerika. Waarschijnlijk stammen ze af van Aziaten die van Siberië naar Amerika zijn gelopen toen deze gebieden nog niet door een zee werden gescheiden. Maar ze kunnen ook met primitieve bootjes zijn gekomen.


Wat voor Aziaten het waren is onduidelijk. Polynesische, Europese en Noord- en Oost-Aziatische volkeren zijn allemaal genoemd als mogelijke stamvaders van indianen. Volgens mormonen stammen indianen zelfs af van oude Israëlieten. Wetenschappers zijn er ook nog niet uit of er één, drie of vier migratiegolven waren. Schattingen van wanneer de migratie van indianen plaatsvond lopen uiteen van 40 duizend tot 16 duizend jaar geleden.


Deze opsomming geeft te denken. Kunnen we wel iets met zekerheid over de afkomst van indianen zeggen? Of zijn alle theorieën hierover maar speculatieve kletskoek?


Zo erg is het allemaal niet. Feit is dat het erg moeilijk is om uitspraken te doen over de afkomst van indianen. Indiaans dna-materiaal uit fossielen van vóór de komst van Columbus is schaars, en veel hedendaagse indiaanse dna-monsters zijn vermengd geraakt met dna van Europese en Afrikaanse herkomst. Wat wetenschappers wel denken te kunnen aflezen uit het hedendaagse dna, is dat indianen uit het oosten van Azië naar Amerika moeten zijn gekomen. Ook stammen ze vrijwel zeker af van een Aziatisch volk.


In Nature voegt evolutiebioloog Eske Willerslev daar deze week weer een puzzelstukje aan toe. Samen met collega's uit onder meer Estland en Rusland onderzocht de hoogleraar van de universiteit van Kopenhagen twee menselijke skeletten van 17- en 24 duizend jaar oud, die al 50 jaar geleden bij het Baikalmeer in Siberisch Rusland werden opgegraven. Het genoom dat hij volledig in kaart bracht is het oudste moderne menselijke genoom waarbij dit tot nu toe gedaan is.


De onderzoekers vergeleken het genoom met genetisch materiaal van tientallen bevolkingsgroepen met een indiaanse afkomst. Hieruit bleek dat de gevonden skeletten van een Siberisch oervolk zijn waarvan alle latere indianen afstammen.


Dit oervolk heeft zowel West-Europese als Oost-Aziatische genetische kenmerken. Dat betekent dat West-Europese volkeren eerder dan 22 duizend voor Christus naar Siberië trokken, denkt Willerlev. Daar mengden ze met Oost-Aziatische volkeren. Het oervolk dat hieruit voortkwam, trok later naar Amerika. Kortom: indianen stammen niet alleen van Oost-Aziatische, maar ook van West-Europese volkeren af.


'De onderzochte menselijke skeletten staan waarschijnlijk aan de basis van de migratie naar Amerika', zegt evolutiegeneticus Peter de Knijff van het Leids Universitair Medisch Centrum. 'Het is van cruciaal belang om meer te leren over deze bronpopulatie. Onderzoek naar meer individuen uit deze regio rond de laatste IJstijd zal nodig zijn om het ware verhaal over de afkomst van indianen te achterhalen.'


Naast meer kennis over de afkomst van indianen toont het onderzoek ook aan dat zuidelijk Siberië bewoond was tijdens het zogeheten laatste glaciale maximum (ca. 26.500 tot ca. 19.000 jaar geleden). Deze periode markeert het punt waarop ijskappen het verst verspreid waren. Dit is opmerkelijk, omdat het laatste glaciale maximum leidde tot uitzonderlijk koude klimaten, die voor de mens moeilijk te overleven waren.


'Dat valt nog te bezien', stelt De Knijff. 'Wetenschappers weten niet precies hoe het landschap er in de Siberische regio uitzag tijdens de laatste ijstijd. Dat het koud was is wel duidelijk, maar of het voor mensen wel of niet permanent bewoonbaar was weten we niet.'


De nieuwe bevindingen scheppen meer duidelijkheid over de afkomst van indianen. Maar ze roepen ook vragen op. Uit wie bestond deze bronpopulatie? Wanneer liepen ze precies naar het oosten, via welke route en hoe vaak? Is dit ene experiment wel genoeg om een nieuwe afstammingstheorie te formuleren?


Dat nieuwe informatie nieuwe vragen oplevert is niet gek. Doordat er zo weinig onderzoeksmateriaal is, zorgt nieuw onderzoek al gauw voor informatie die het bijstellen van eerdere theorieën nodig maakt. Wetenschappers speuren door, maar indianen hebben er in ieder geval een Europese betovergrootvader bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden