Kom tijdig van dat dak af, dakdekker

Zouden mensen met een zwaar beroep eerder met pensioen moeten? Ja, schrijven Marloes Lammers en Lucy Kok van SEO Economisch Onderzoek deze week in de krant, en ze doen hiertoe ook een praktisch voorstel. Voor maar 200 miljoen euro per jaar kunnen mensen met een zwaar beroep vijf jaar eerder met pensioen.

Een aantrekkelijk idee? Neen! Het klinkt weliswaar sympathiek, maar het is de verkeerde oplossing voor een serieus vraagstuk.

Wat is het vraagstuk? Mensen met zware beroepen (waarover straks meer) leven korter dan anderen en genieten dus minder pensioenjaren. Nog belangrijker is dat zij, omdat de pensioenleeftijd is opgetrokken, in steeds groteren getale uitvallen uit het arbeidsproces door gezondheidsproblemen: ze halen hun pensioen domweg niet, maar belanden voordien in de arbeidsongeschiktheid. Juist de jaren die mensen op hogere leeftijd in een zwaar beroep werkzaam zijn, versnellen hun verouderingsproces. Het vraagstuk is dus serieus, zowel om redenen van rechtvaardigheid als vanwege de efficiëntie.

Lammers en Kok wijzen terecht het idee af dat een flexibele AOW-leeftijd dit probleem maar moet verhelpen. Dat is niet alleen een 'sigaar uit eigen doos', maar dit voorstel mikt ook naast de kern van het vraagstuk: gezondheidsschade door arbeid.

Hun voorstel mikt beter: laat mensen in sectoren waar werknemers tweemaal vaker dan gemiddeld arbeidsongeschikt raken met vroegpensioen gaan. Dit gaat dan om 2 procent van de werknemers, werkzaam in een aantal specifiek aan te wijze zware sectoren: het stukadoorsbedrijf, de visserij, het steenhouwersbedrijf, de dakdekkerij en de schildersbedrijven, de reiniging en ten slotte het taxi- en ambulancevervoer. De kosten zijn als gezegd overzichtelijk, en een groot deel hiervan kan bovendien worden betaald uit door het vroegpensioen vermeden kosten voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen.

Wat heb ik dan te zeuren? Nou, dat de koe hier krachtig bij de staart wordt gegrepen in plaats van bij de hoorns. We moeten bij dit vraagstuk niet nadenken over het verzekeren van inkomensschade door gezondheidsproblemen; we moeten nadenken over het voorkomen van die gezondheidsschade. En er zijn dus sectoren, bovengenoemd, waarin dat zeer lastig blijkt. Alle innovatie in gereedschap en materialen, alle zorg voor werkomstandigheden en arbo-zorg ten spijt, zijn er inherent zware sectoren.

De oplossingsrichting is daarom: kom tijdig van dat dak af, dakdekker; kom tijdig van die boot af, matroos, leg de hamer en beitel neer, steenhouwer, hang je kwast aan de wilgen, schilder, geef de dweil uit handen, schoonmaker en stap tijdig uit je auto, chauffeur. Inherent zware beroepen moet een mens niet een leven lang willen uitoefenen. Dat betrokkenen dat niet altijd tijdig doorhebben, is hun niet te verwijten. Mensen zijn slecht in staat langetermijngevolgen te overzien van hun gedrag van vandaag. Bovendien: een mens moet toch zijn brood verdienen?

Het vraagstuk bij de hoorns vatten vereist dus dat we mensen helpen tijdig van beroep en sector te wisselen, zodat we de dreigende gezondheidsschade vermijden, en mensen wel fluitend hun pensioen halen (en daar lang van kunnen genieten).

Hoe? Daar kunnen we het over hebben. Er zijn sowieso wortelvormige maatregelen nodig, zoals loopbaanoriëntatie voor betrokkenen en investeringen in hun omscholing, zowel vanuit de betrokken sectoren als vanuit de collectieve kas. Hiervoor is dus ten minste jaarlijks 200 miljoen beschikbaar. Maar de stok zal ook wel moeten worden gehanteerd, zowel richting de sectoren als richting de betrokken werkenden. Denk als ultiem middel aan het instellen van een maximumverblijfsduur in een zware sector.

Gezondheidsschade vermijden is beter dan vroegpensioen betalen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden