Kom niet aan het sprookje

Prinsjesdag komt eraan en dus ook een publiek optreden van het Koninklijk Huis. Demonstranten moeten oppassen, want bij protesten tegen de monarchie schieten de autoriteiten in een kramp.

Met het koninklijk huis is iets vreemds aan de hand. Vraag het maar aan proteststudente Joanna van der Hoek, die dit jaar al twee keer werd verwijderd omdat ze een karton met een antikoningshuisleus omhoog hield. Of aan 'waxinelichthoudergooier' Erwin Lensink. Hij zou iemand hebben gestalkt en meteen ging er een Europees arrestatiebevel uit. Pas na bijna tachtig dagen kwam hij vrij. Toevallig of niet, dat was twee dagen ná de kroning van Willem-Alexander. En dan de Damschreeuwer. Voor zijn kreet tijdens de nationale dodenherdenking van 2010 kreeg hij niet alleen zestien maanden cel, hij werd daarnaast ook nog eens twee keer preventief verwijderd uit de buurt van koningin Beatrix.

Zware straffen en maatregelen voor deze 'solistische dreigers', zoals de politie ze noemt. Ze worden gemakkelijk opgepakt en moeten flink boeten voor de vergrijpen. Het lijkt of het Openbaar Ministerie (OM) en de politie met andere maten meten als leden van de koninklijke familie in de openbaarheid verschijnen.

'Het gezond verstand lijkt uitgeschakeld', zegt de Utrechtse advocaat Bernard Tomlow. Zodra het over het Koninklijk Huis gaat bestaan volgens hem de rechtsstaat en democratie niet meer. 'We hebben dan opeens een regentenmonarchie en wij zijn de onderdanen. Dat sprookje mag vooral niet worden verstoord.'

Rare snuiters

Tomlow noemde eerder het oppakken van Joanna bij de troonswisseling 'flagrant in strijd met het meest wezenlijke grondrecht, namelijk het recht van de vrije meningsuiting'. Hij verzocht de gemeenteraden van Amsterdam en Utrecht, waar de studente eerder werd opgepakt, daar onafhankelijk onderzoek naar te doen. 'Niemand is daarin echt geïnteresseerd', verzucht hij.

Nou trekt het koningshuis ook rare snuiters aan. Dat mogen we na Karst T., Gennare Vincenzo P. en Erwin L. wel concluderen. Ze verstoorden achtereenvolgens Koninginnedag (2009) in Apeldoorn, de nationale dodenherdenking (2010) op de Dam in Amsterdam en Prinsjesdag (2010) in Den Haag. Karst T., de lone wolf die het meeste leed veroorzaakte, overleed na zijn tragische rit in zijn zwarte Suzuki Swift op weg naar de bus met daarin de koninklijke familie. De Naald, een obelisk voor het Apeldoornse Paleis het Loo, voorkwam dat hij zijn doel bereikte. In zijn spoor overleden acht mensen.

Daarna werden de beveiligingsmaatregelen rond evenementen van de koninklijke familie flink opgeschroefd. Een 'proefproject Dreigingsmanagement' werd gestart om onderzoek te doen naar het aantal potentieel gevaarlijke types voor hoogwaardigheidsbekleders. Vorige week werd bekend dat er driehonderd solistische dreigers bekend zijn, van wie zo'n vijftien een groot risico vormen. Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie kondigde aan de proef verder uit te breiden.

Steeds opgepakt

De 'Damschreeuwer' en de 'waxinelichthoudergooier' veroorzaakten na Karst T. aanzienlijk minder commotie. Toch zijn de mannen drie jaar na dato nog altijd niet uit het nieuws verdwenen. Vooral omdat zij om de haverklap in de boeien worden geslagen. Bij de Damschreeuwer was daarvoor steeds een 'koninklijke' aanleiding. Hij kwam in april 2012 tijdens een bezoek van de Turkse president Gül in de buurt van de Dam, waar ook koningin Beatrix aanwezig was. Hij werd opgepakt toen hij weigerde te vertrekken. Net als in 2010, toen hij zich in de buurt van het Amsterdamse Concertgebouw bevond waar de koningin die dag een bezoek bracht.

Waxinelichthoudergooier Erwin Lensink zegt na zijn 'verzetsdaad' bewust uit de buurt te blijven van de koninklijke familie. Dat hem dat de afgelopen drie jaar is gelukt, komt niet alleen door hemzelf. Sinds hij op 21 september 2010 een glazen waxinelichthouder van ruim een halve kilo naar de gouden koets gooide, zit hij bij iedere openbare koninklijke gelegenheid van enige betekenis achter de tralies.

Met de Oranjes hebben zijn aanhoudingen al tijden niets te maken. Lensink komt vooral in het nieuws door problemen in de privésfeer. Ruzies met zijn broers en een oud-huisgenoot van een van hen, komen hem geregeld op aanklachten en arrestaties te staan. Zelf bestempelt hij het koningshuis als de geheime kracht achter de 'valse aangiften'. Uit wanhoop dreigde hij tijdens een confrontatie met een agent opnieuw een waxinelichthouder te gooien.

Voor het gooien van de waxinelichthouder zat Lensink in totaal bijna twee jaar in voorarrest. Onbegrijpelijk lang, vindt emeritus hoogleraar Anton van Kalmthout. 'Hij wordt wel erg op de huid gezeten.' Dat vindt ook Henny Sackers, hoogleraar sanctierecht aan de Radboud Universiteit Nijmegen. 'Dat merk ik op als kritisch burger.' Maar dat de Oranjes daar iets mee te maken hebben, dat wil hij niet zeggen. 'Als wetenschapper krijg ik daar de vinger niet achter.'

Na anderhalf jaar mag Lensink in vrijheid het hoger beroep afwachten omdat de rechter het vermoeden heeft dat hij al langer heeft gezeten dan de te verwachten straf. Maar vijf dagen voor Prinsjesdag 2012, de eerste openbare koninklijke gelegenheid sinds zijn eerste vrijlating, werd hij weer opgepakt. Hij zou de schorsingsvoorwaarden hebben overtreden (en hebben gedreigd weer een waxinelichthouder te gooien). Zelf houdt hij het erop dat de politie Prinsjesdag 'waxinelichthoudergooier-vrij' wilde houden. Ook Van Kalmthout vindt de timing van Lensinks arrestatie zeer opmerkelijk. 'Het is duidelijk dat er een angst voor hem is bij justitie, ze vinden hem een rare snuiter en vertrouwen hem niet helemaal.'

Uiteindelijk kreeg Lensink slechts vijf maanden gevangenisstraf. Die had hij dus al vier keer uitgezeten. Bij de Hoge Raad is hij in cassatie gegaan.

Maar daarmee is het niet afgelopen. Na zijn veroordeling in februari 2013 zegt Lensink in de Volkskrant dat hij tijdens de troonswisseling op 30 april 2013 in Duitsland blijft om zich gedeisd te houden. 'In Nederland is geen reden voor een feestje.' De politie houdt hem dan nog scherp in de gaten en tapt zijn telefoon af. Hij wordt alweer gezocht voor het stalken van een oud-huisgenoot van zijn broer. Op de dag dat zijn woorden in de krant staan, gaat er direct een Europees arrestatiebevel uit vanuit het OM. Dat is een zwaar middel, zij het volgens Van Kalmthout gerechtvaardigd voor een vergrijp waarop drie jaar staat.

Drie dagen later wordt Lensink al opgepakt door de Duitse politie, die hem de maximale zestig dagen vasthoudt voor hij wordt uitgeleverd aan Nederland. Weer zeventien dagen later wordt hij vrijgelaten, twee dagen na de kroning van Willem-Alexander. Niet meer dan een toevallige samenloop van omstandigheden, volgens het OM in Oost-Nederland. Van Kalmthout heeft daarover zijn twijfels. Temeer omdat de rechter-commissaris eraan te pas moet komen om een verdachte van stalking langer dan zes dagen vast te houden. 'Het is nogal wat dat ze daarvoor hebben gekozen', zegt Van Kalmthout. 'Het wekt de indruk dat er een ander belang speelde om hem vast te houden dan alleen het onderzoeksbelang.'

Verftampon

Volgens Sackers is één ding zeker: sinds 2005 vervolgt het OM vaker voor belediging en bedreiging van de koning, met name vanwege hatemails. In dat jaar vliegt een in verf gedrenkte tampon tijdens Prinsjesdag naar de Gouden koets. Er moet in de vervolging een beroep worden gedaan op het Johnson Moordenaar-arrest uit 1967. Toen werden Nederlandse Vietnamoorlog-demonstranten strafrechtelijk vervolgd omdat ze de president Lyndon B. Johnson van de Verenigde Staten 'beledigden' door hem uit te maken voor moordenaar. In de tussenliggende bijna veertig jaar vinden er geen vervolgingen plaats voor majesteitsschennis, belediging van de koningin, het koninklijk huis of bevriende staatshoofden.

De verftampon leidt volgens Sackers tot de ommekeer, maar hij vindt het lastig om te beoordelen of de straffen excessief zijn. Volgens het OM is het door het kleine aantal veroordeelde personen onmogelijk algemene conclusies te trekken. Dat vindt ook Sackers: 'Er is geen vergelijkingsmateriaal voor handen'. Ook de straffen in de privésfeer voor de waxinelichthoudergooier laten zich lastig vergelijken. 'Persoonlijke omstandigheden, zoals psychische gesteldheid, spelen een belangrijke rol in de strafmaat.'

De Damschreeuwer kreeg in hoger beroep in maart 2012 zestien maanden gevangenisstraf, waarvan de helft voorwaardelijk. Voor 'het opzettelijk verstoren van de rust' tijdens de nationale dodenherdenking van 2010 door het slaken van zogenoemde 'valse alarmkreten'. Deze uitspraak blijft bij de Hoge Raad overeind. Een keur van juristen nam het destijds op voor de Damschreeuwer toen hij vijf weken in voorarrest werd vastgehouden. Onder anderen Van Kalmthout en de oud-minister van Justitie Dries van Agt. 'Wat heeft die man gedaan? Geschreeuwd op een hoogst ongepast moment.'

Verkramping

Sackers vindt de straf daarentegen terecht, omdat door toedoen van de Damschreeuwer mensen in het gedrang gewond zijn geraakt. En de aanvankelijk verontwaardigde Van Kalmthout kan inmiddels enig begrip opbrengen voor de zware straf. Door de toename van het aantal ongeregeldheden rond het koningshuis sinds 2005 is het volgens hem voor justitie lastig geworden om de gebeurtenissen als incidenten af te doen.

'Zeker na de aanslag op het koningshuis in Apeldoorn is dat begrijpelijk', zegt Van Kalmthout. 'Maar het leidt ook tot verkramping. Justitie roept zo de gespannen sfeer over zichzelf af.' Gemeenten die het koningshuis ontvangen, nemen vervolgens deze gespannen houding over met agenten die overijverig te werk gaan, zoals bij de arrestaties van Joanna.

De studente van de republikeinse protestgroep 'Het is 2013', wordt twee keer verwijderd uit de buurt van koningin Beatrix. In Utrecht bij het Beatrixtheater als ze een kartonnen bord omhoog houdt met de tekst: 'Weg met de monarchie - Het is 2013'. Hetzelfde gebeurt drie maanden later als ze tijdens de kroning van Willem-Alexander op de Dam verschijnt met het handgeschreven bord: 'Ik ben geen onderdaan'. Er was volgens advocaat Tomlow bij beide arrestaties overduidelijk sprake van opzet en niet, zoals de beide burgemeesters achteraf verklaarden, van een 'foutje'.

Bewijs heeft hij er niet voor, maar ook Sackers kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het bewust beleid is van gemeenten die de koninklijke familie ontvangen. Volgens Van Kalmthout nemen ze het risico voor lief en doen het daarna af met excuses en een bosje bloemen. Tijdens de kennismakingstoer van Willem-Alexander en Máxima in mei en juni worden weer twee 'verdachte' personen verwijderd. 'Het kan één keer misgaan, maar niet vier keer', zegt Van Kalmthout. 'Dan leer je wel bijzonder weinig van je fouten.'

Hij raadt gemeenten en justitie aan iets ontspanner te reageren. 'Als je actievoerders arresteert die in hun recht staan, vraag je erom dat er een jaar later nog meer republikeinen met kartonnen borden staan. Of neem de waxinelichthoudergooier, als hij met rust was gelaten, was de kans op escalatie veel kleiner geweest', zegt Van Kalmthout. 'Nu drukken ze die man in een hoek waar je hem juist niet wilt hebben.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden