Kom niet aan het Rosa Spier Huis

Het Rosa Spier Huis, complex voor oude kunstenaars, is niet meer van deze tijd. Maar in de nieuwbouwplannen is geen plek voor het atelier aan huis....

Van onze verslaggever Jan Hoedeman

LAREN Het Rosa Spier Huis baadt in prachtig lentelicht. De knoppen springen van de takken in de tuin die door befaamde Mien Ruys is aangelegd. Het gebouw is opgeleverd in 1969, maar moet tegen de vlakte, vindt de directie.

Maar er is weerstand binnen de groep van zeventig kunstenaars en wetenschappers van gemiddeld 85 jaar. De meesten zijn goed van de tongriem gesneden en sommigen hebben een netwerk en actiemiddelen waar menige verzorgingshuisdirectie nachtmerries van zouden krijgen.

Een groep bewoners heeft organisatieadviesbureau AEF informeel gevraagd zich in de kwestie te verdiepen. Ze hebben geprobeerd de dialoog tussen tegenstanders en de directie op gang te brengen maar schrijven in een brief op 1 april: ‘daarin zijn we helaas niet geslaagd.’

AEF inventariseerde onder zeven bewoners die tegen zijn dat de culturele functie in een apart gebouw wordt opgenomen, terwijl wonen, werken en cultuur nu door alles heen is verweven, geheel in de filosofie van het oude, nog bestaande Rosa Spier Huis.

In een open brief verzetten prominenten zich onlangs tegen het nieuwbouwplan. Oud-ministers Johannes Witteveen, Hedy ‘d Ancona, Jan Pronk, de schrijfsters Fleur Bourgogne en Renate Dorresteijn, gynaecoloog Eylard van Hall en pastor/dichter Huub Oosterhuis roepen het bestuur en de directie van het Rosa Spier Huis op in overleg met de bewoners ‘de inspirerende woon- en werkomgeving’ te waarborgen. Binnenkort is de gemeenteraad van Laren aan zet.

Architect Enrico Hartsuyker (84) breekt zijn middagslaap af om de krant te woord te staan. Hartsuyker: ‘Het bestaande Rosa Spier Huis heeft een ijzersterke conceptie van kunstenaars die hier wonen en werken. We groeien nog steeds door onderlinge contacten, dit is uniek in de wereld. Ik loop nu in 3 meter naar mijn atelier. ’s Nachts kan ik werken. Kunstenaars hebben geen cultuur van 9 tot 5. Soms werken we de godganse dag en soms de godganse dag niet.’

In de nieuwbouw wordt het Hartsuyker onmogelijk gemaakt even naar zijn atelier te gaan, zo zegt hij. Zijn fundamentele bezwaar is dat het concept van Rosa Spier Huis met de nieuwbouw wordt aangetast. ‘Ik moet 200 meter lopen naar mijn atelier.’

De plannen zijn voorgelegd aan wethouder Janssen, waar de schets een welwillende ontvangst kreeg. Hartsuyker heeft zijn Machiavelli gelezen. Hij krijgt een groot deel van zijn bejaarde kompanen niet meer op de barricaden. ‘Ze durven hun stem niet te verheffen, maar ze zijn doodsbang voor de verhuizing. Ze dachten zich mentaal voor te bereiden op de Grote Rust. Nu moeten ze verhuizen!’

Dus Hartsuyker verzon tal van listen. Hij regelde dat AEF zich op de kwestie stortte, er kwam een open brief en hij wil de tuin tot monument laten verklaren. ‘Ik ben er heilig van overtuigd dat ik zo kan voorkomen dat de boel wordt platgegooid.’

De directrice van het Rosa Spier Huis is Betty Wassenaar. Vier jaar geleden trad ze aan met de opdracht de nieuwbouw te verwezenlijken. Het Huis valt onder de wet- en regelgeving van het ministerie van Volksgezondheid. ‘Wij scoorden in 2005 rood als het gaat om de kwaliteit van de huisvesting. We zijn afhankelijk van de AWBZ-subsidies. Als we niets doen, stopt de subsidie.’

Wassenaar schetst dat ze de bewoners heeft laten praten met architectenbureau Mecanoo van Francine Houben. De toekomstige bewoners die op de wachtlijst staan, zijn geënquêteerd over hun wensen. De cliëntenraad die overlegt met de directie bestaat uit bewoners en is zojuist herkozen.

Lid van de raad is Lideke Heuwekemeijer. Ze zegt dat het verzet niet massaal is: ‘hooguit een stuk of tien’. Ook haar doet de afbraak van de tuin pijn. Heuwekemeijer: ‘Maar in de nieuwe plannen blijft er veel groen om tegenaan te kijken.’ Wassenaar legt de bouwplannen op tafel en spreekt haar bewondering uit voor de patio waardoor de bewoners zelfstandig naar buiten kunnen.

Maar wat als de tuin tot monument wordt verklaard? ‘Dan hebben we een groot probleem,’ zegt Wassenaar. ‘Alles houdt dan op.’

Hans Veldhoen van het bureau Mien Ruys is bekend met de nieuwbouwplannen. Hij heeft met Ruys gewerkt aan de aanleg van de huidige tuin. Veldhoen wijst erop dat om een tuin tot rijksmonument te laten verklaren, deze vijftig jaar moet bestaan. De huidige tuin ligt er veertig jaar.

‘Mien zei altijd: ‘Wat zijn functie verliest, houdt op te bestaan.’ Als het gebouw wordt afgebroken, verliest die tuin zijn waarde. We zijn wel beschikbaar om bij de nieuwbouw een tuin aan te leggen die in haar geest is.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden