Kom en volg mij

Ze willen choqueren of zoeken houvast. Merkwaardig veel popsterren en filmsterren wenden zich tot de buitenissige vormen van religie, worden boeddhist, fundamentalist, sluiten zich aan bij scientology of gaan, zoals Prince, voortaan als Jehova's getuige door het leven....

Tieners hebben God nodig. En wij allemaal, wij moeten minder vloeken. Vindt Prince. Prince? De koning van de obscene teksten, de keizer van de provocatie?

Welzeker. In een interview in het meinummer van het Amerikaanse tijdschrift Gotham betoogde hij dat vloeken betekent 'dat alle woede, alle keren dat zulke woorden negatief zijn gebruikt, op jou terugslaan'. En wat de tieners betreft: 'Als ik het geweld zie, vraag ik me af waar de ouders zijn, maar ook waar God is in hun leven. Ze komen in rare verhoudingen terecht, ze beginnen te vroeg met roken, te vroeg met seks.'

Prince!

De níeuwe Prince. Want de artiest die weer Prince heet, is onlangs lid geworden van Jehova's getuigen en draagt nu het belang van deugdzaamheid uit.

Of tieners God nodig hebben, daarover verschillen de meningen. Dat ze een god nodig hebben, is wel zeker. Zo'n god is Prince.

'Prince is al heel lang bezig zich als Christus te afficheren', zegt de Leidse godsdienstsocioloog M. ter Borg. 'Voor een bepaald segment van de markt vervullen beroemdheden als hij een belangrijke functie. Dat geldt voor adolescenten met name. Die vinden hun vastigheid vaak bij popsterren, die ze vergoddelijken.

'Als popsterren zich bij een sekte aansluiten. . . Natuurlijk ziet die sekte dat heel graag. Maar wat henzelf beweegt. . . Ze zoeken misschien iets institutioneels. Als mensen jou zien als Jezus, dan schrik je je rot.'

'Als ze lid van een sekte worden, wordt dat meestal flink geëtaleerd', zegt G. van Tilo, godsdienstsocioloog aan de Universiteit van Amsterdam. 'Ze krijgen een voorbeeldfunctie: kom en volg mij. Dat zie je in de politiek ook - in de VS kan een filmster president worden. Het is een sociaal-psychologisch mechanisme, dat mensen die opvallen op een gebied, ook gezag krijgen op terreinen waarvan ze geen sjoege hebben.'

Prince is niet de enige beroemdheid die zich tot een religie wendt en dat ook wil laten weten. Acteur Richard Gere reisde vorig jaar naar Polen om daar het boeddhisme te promoten. 'Sinds ik les bij Zen-meesters heb genomen, heb ik de moed gekregen bij alles naar de diepere betekenis te vragen.' Ook componist Philip Glass, muzikante en actrice Courtney Love, regisseur Oliver Stone, zangeres Tina Turner en actrice Sharon Stone zijn of waren boeddhist.

Zangeres Madonna bekwaamde zich in de kabbala, de eeuwenoude joodse getallenleer, Cat Stevens bekeerde zich, jaren geleden alweer, tot de islam en liet zich Joesoef Islam noemen, terwijl Bob Dylan zich aangetrokken voelde tot het christenfundamentalisme. Sinead O'Connor werd tot priester gewijd en kocht een klooster in Lourdes.

Mega-succes in Hollywood is scientology, de schimmige science-fictionreligie die de in 1986 overleden L. Ron Hubbard in de jaren vijftig ontwikkelde. In het eigen Celebrity Centre in Los Angeles worden zoekende sterren onderricht in de zorg voor de 'thetan', de onsterfelijke ziel.

John Travolta en Tom Cruise zijn de bekendste scientology-adepten, maar de rij is lang. Anne Archer, Kelly Preston, Goldie Hawn, Nicole Kidman, rockmuzikant Billy Sheenan, Shirley Maclaine, Priscilla Presley en haar dochter Lisa Marie, Demi Moore, Kristie Alley en Juliette Lewis - allemaal kwamen ze langs in het Beroemdhedencentrum.

Het lidmaatschap heeft niet alleen voordelen. De film Mission Impossible met Tom Cruise werd in Duitsland met een boycot bedreigd - Duitsland ziet in scientology een totalitaire organisatie, uit op expansie en overheersing en daarom een gevaar voor de samenleving. En Cruise zou het grootste deel van zijn recette aan scientology overdragen. John Travolta tilde eigenhandig Battlefield Earth van de grond, de verfilming van een van Hubbards boeken, en verloor doordat de film flopte veel geld. Toen Cruise onlangs scheidde van Nicole Kidman werd er onmiddellijk beweerd dat meningsverschillen over scientology aan de breuk ten grondslag lagen.

Het Amerikaanse tijdschrift George beweerde een paar jaar geleden dat president Bill Clinton en John Travolta in april 1996, vlak voor de verfilming van Primary Colors, afspraken dat Clinton zou proberen scientology als kerk erkend te krijgen in Duitsland, in ruil waarvoor Travolta de fictieve presidentskandidaat, die pijnlijk veel van Clinton wegheeft, wat vriendelijker zou portretteren.

Natuurlijk, er zijn ook artiesten als zangeres Lauryn Hill, die, toen ze een Grammy Award won, met de bijbel het podium beklom en een stukje voorlas. Een keurig, christelijk meisje dat nooit van haar geloof gevallen is.

Over hen gaat het hier niet. Het gaat over die anderen, sterren die zingeving zoeken, niet bij de grote westerse religies, niet in het katholicisme of het protestantisme, maar in extremere varianten, in oosterse overtuigingen, in sekte-achtige genootschappen.

Ze willen choqueren ook, zegt Van Tilo. 'En dan kiezen ze voor religies, sekten, die andere mensen niet zo zien zitten. Het is heel dialectisch, eigenlijk. Maar het is niet uitsluitend een agressieve keuze. Het is ook onmacht. Ze hebben maar weinig dingen die echt bevredigen. Anderen, gewone mensen, doen dat niet zo extreem, zo wanhopig.'

Als echte wetenschappers benadrukken Van Tilo en Ter Borg dat er geen onderzoeken bestaan die zeggen waarom beroemdheden zich aangetrokken voelen door sekten. Maar voor hypothesen deinzen ze niet terug.

'Vroeger had je geen sterren, maar wel mensen die extreem succesvol werden, die bijvoorbeeld heel veel geld verdienden,' zegt Van Tilo. 'Ze komen terecht in een vreemde wereld, met veel meer mogelijkheden, veel meer contacten, die ze niet aankunnen. Dan ontstaat er een zekere leegte. Dus zoeken ze naar houvast, naar een grotere zekerheid. En dan komen ze al snel terecht bij een meer extreme, duidelijke religie, één waar dingen móeten en die ook duidelijke perspectieven biedt. De Jehova's zijn daar een goed voorbeeld van.'

Maar Prince bij de Jehova's - 'dat verbaast me', zegt Ter Borg. 'Ik denk dat iedereen ongeveer de sekte kiest waarvan hij verwacht dat zijn publiek er zit. Burgerlijke artiesten sluiten zich aan bij burgerlijke stromingen. Gert en Hermien kwamen bij de EO terecht. En Prince. . . Ik denk dat het een gril is. Prince is een heel grillige figuur.'

'Er is, bij dit soort sterren, een discrepantie tussen de boodschap die ze uitdragen en de discipline van een sekte. Je krijgt een moeilijk huwelijk tussen een sekte en een halfgod, een huwelijk dat vaak uitloopt op een scheiding.'

Nicole Kidman kreeg een beetje genoeg van scientology. In een Brits radioprogramma antwoordde ze, twee jaar geleden al, ontkennend op de vraag of scientology haar zou helpen op het spreekwoordelijke onbewoonde eiland. 'Nee. Ik ben een katholiek meisje. Dat blijft altijd aan je plakken.'

Maar voor ex-man Tom Cruise lijkt een scheiding met de kerk nog ver weg - hij liet in maart met nadruk de berichten ontkennen dat hij gebroken had met scientology. En ook voor John Travolta lijkt een breuk ondenkbaar. Op de website van de kerk meldt hij al sinds 1975 in de ban te zijn van scientology. 'Ik heb een prachtig kind, en een fantastisch huwelijk omdat ik L. Ron Hubbards techniek toepas op deze kant van mijn leven. Door scientology ben ik in staat levensproblemen aan te pakken, en ik heb daardoor veel anderen kunnen helpen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden