Kolonel Choedojberdjev (32) beheert provincie als zijn eigen rijkje Krijgsheren in Tadzjikistan vechten om economische buit

De afvallige legercommandant Choedojberdjev is het prototype van de krijgsheren annex zakenlieden die het in de Centraal-Aziatische republiek Tadzjikistan voor het zeggen hebben....

THE GUARDIAN

The Guardian

DOESJANBE

Zachtmoedige ogen en een jong, bol gezicht prijken onder de te grote Russische legermuts. Kolonel Choedojberdjev ziet er niet echt uit als een krijgsheer uit Centraal-Azië. Ondanks de militaire dracht is hij in alles een zakenman. Als hij niet in het veld is om zijn manschappen te leiden, houdt hij zich meestal in zijn hoofdkwartier bezig met het ondertekenen van contracten.

Choedojberdjev (32) was de centrale figuur in de gevechten die deze week uitbraken in de bergstaat Tadzjikistan. De strijd ging tussen een handjevol legercommandanten die in theorie trouw zijn aan de in moeilijkheden verkerende regering van president Rachmanov. Het binnenhalen van economische buit is het belangrijkste doel van deze krijgsheren annex zakenlui.

Maandag heroverden de troepen van de presidentiële garde en het ministerie van Binnenlandse Zaken de aluminiumsmelterij in Toerzoenzade, zestig kilometer ten westen van de hoofdstad Doesjanbe. De smelterij, die de meeste export-inkomsten van het land oplevert, is de laatste jaren regelmatig in andere handen overgegaan. Sinds januari was hij van Choedojberdjev.

De krijgsheren strijden om een goede positie sinds president Rachmanov op 27 juni in Moskou een vredesakkoord sloot met de Islamitische Verenigde Tadzjiekse Oppositie van Said Abdoellohi Noeri. Die overeenkomst maakte een einde aan vijf jaar burgeroorlog, die aan vijftigduizend mensen het leven heeft gekost.

De islamitische oppositie heeft zich afzijdig gehouden van de jongste gevechten. Maar het was wel de geplande terugkeer van de oppositieleiders die de machtsstrijd tussen de regeringsgezinde commandanten heeft doen oplaaien.

In de vredesovereenkomst van Moskou is afgesproken dat er een commissie voor nationale verzoening wordt gevormd, waarin zowel de regering als de islamitische oppositie dertien afgevaardigden krijgen. De commissie moet toezien op de integratie van de vijandige legers en het land naar de verkiezingen van volgend jaar leiden.

Maar critici vinden dat de afspraken niet verder gaan dat het verdelen van de buit tussen de twee partijen. Deze opvatting werd versterkt toen president Rachmanov VN-secretaris-generaal Kofi Annan half juli vroeg om 26 Mercedessen voor de commissieleden.

Het is niet verrassend dat de onafhankelijkere legercommandanten, zoals Choedojberdjev, zich buitengesloten voelen. 'In Moskou hebben ze de voorwaarden voor oorlog geschapen, niet voor vrede', zegt Choedojberdjev in zijn hoofdkwartier buiten de stad Koergan-Tjoebe. 'Er zijn honderd oppositie-commandanten en honderd commandanten aan de kant van de regering die een ministerie opeisen. Maar de taart is te klein en er zijn er teveel die een stukje willen.'

Ironisch genoeg was een groot deel van de nationale economische taart in handen van Choedojberdjev, totdat hij de aluminium-smelterij maandag kwijtraakte. De kolonel, een Sovjet-officier die is onderscheiden voor zijn optreden tijdens de oorlog in Afghanistan, heeft zijn tweeduizend manschappen - voornamelijk geleid door Russische, Oekraïense en Oezbeekse officieren - omgevormd tot wat veel waarnemers als de beste gevechtseenheid van het Tadzjiekse leger beschouwen. Hij beheert de zuidelijke provincie Chatlon als zijn eigen rijkje en heeft er het merendeel van de lucratieve katoenhandel in handen.

Overal in dit land met 5,7 miljoen inwoners hebben de islamitische strijders en de legercommandanten persoonlijke milities gevormd. Aan rekruten geen gebrek, aangezien het gemiddelde maandloon vijf dollar is. De milities zijn betrokken bij illegale activiteiten die uiteenlopen van drugssmokkel tot handel op de zwarte markt.

De gevechten braken uit op 9 augustus, toen de troepen van Soechrob Kasimov, een commandant van het ministerie van Binnenlandse Zaken, de militie versloeg van Jakoeb Salimov, hoofd van de douane en bondgenoot van Choedojberdjev. Toen Choedojberdjev zijn troepen naar Doesjanbe stuurde om Salimov te helpen werd hem de weg versperd door eenheden van de presidentiële garde, ondanks dat hij daar de plaatsvervangende commandant van is.

De regering verklaart dat ze de situatie onder controle heeft, maar president Rachmanov lijkt zwakker dan ooit uit de crisis te zijn gekomen. Hij is niet in staat gebleken zijn belangrijkste commandanten in de hand te houden. Het officiële dodental staat op twintig, maar sommige schattingen gaan uit van zeventig doden.

Tot de jongste gevechten uitbraken zat er enige vooruitgang in de uitvoering van het vredesakkoord met de islamitische oppositie, zij het langzaam. In de afgelopen maand keerden vluchtelingen terug uit het noorden van Afghanistan, en in juli lieten beide partijen gevangenen vrij.

Maar de geplande aankomst van vierhonderd islamitische strijders in de hoofdstad heeft tot dreigementen geleid, vooral van Choedojberdjev.

'Noeri heeft zijn ideologie en hij wil een leger vormen om te krijgen wat hij wil', zegt kolonel Choedojberdjev. 'Hij zal uiteindelijk honderdduizend mensen ombrengen. Zijn ideologie is niet eens fundamentalistisch, het is extremer dan dat. Ik ben een islamiet, maar ik ben tegen fundamentalisme. De islamitische oppositie VTO wil dat alle vrouwen gesluierd gaan, maar de Tadzjiekse jeugd zal dat niet accepteren. En ik zal met mijn leger tegen die ideologie vechten.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden