'Kolencentrales nodig om doelstellingen duurzaamheid te halen'

Het sluiten van alle kolencentrales is 'een goed signaal van Nederland op weg naar de klimaattop in Parijs', schrijven 64 hoogleraren in een open brief aan de Tweede Kamer. Om drie redenen geen goed plan, vindt associate professor biobased economy aan de Universiteit Utrecht Martin Junginger. 'Ik zie weinig mogelijkheden onze duurzaamheidsdoelstellingen te halen als de bijstook van biomassa wordt gestopt.'

Activist van Greenpeace bij de kolencentrale van E.on op de Maasvlakte in Rotterdam. Beeld anp

'In de aanloop naar de klimaattop in Parijs snap ik het signaal dat uitgaat van de oproep om alle kolencentrales voor 2020 te sluiten. Maar de 64 hoogleraren hebben naar mijn mening te weinig aandacht voor de vraag waar onze elektriciteit dan vandaan moet komen en hoe duurzaam dat is. Bovendien zie ik weinig mogelijkheden onze duurzaamheidsdoelstellingen (14 procent in 2020, red.) te halen als de bijstook van biomassa wordt gestopt. Dit is namelijk wat gebeurt als we alle kolencentrales in Nederland sluiten.'

1. Meer gasimport uit Rusland

'De voorstanders van sluiting zeggen dat de stroomcapaciteit van Nederlandse gasgestookte centrales voldoende is voor onze energievraag. Ja, dat levert duurzamere stroom op, omdat bij de verbranding minder CO2 vrij komt. De consequentie is wel dat we dan meer gas moeten importeren uit Rusland. Hierbij wordt vaak vergeten dat de gasproductie en transport aldaar helemaal niet zo duurzaam is. Als een klein percentage van het Siberische gas onderweg verloren gaat, dan is de winst voor het klimaat ten opzichte van kolen al snel tenietgedaan.'

Gaspijpleiding South Stream loopt vanuit Rusland via Bulgarije naar Europa. Beeld afp

2. Kolenstroom uit Oost-Europa

'Het is maar zeer de vraag of Nederlandse gascentrales alle kolenstroom gaan vervangen, zoals wordt beweerd. We gaan vrijwel zeker ook stroom importeren. Je kunt er donder op zeggen dat, naast kerncentrales in België en Frankrijk, zeer vervuilende centrales in Oost-Europa met goedkope stroom dat gat deels opvullen. Centrales die nog vele malen vervuilender zijn dan onze minst efficiënte centrales. Het sluiten van kolencentrales heeft alleen zin als het in heel Europa gebeurt of gepaard gaat met een Europese belasting op het uitstoten van CO2.'

Belchatow bruinkoolcentrale in Polen. Beeld reuters

3. Duurzame biomassa loopt vertraging op

'De minst efficiënte kolencentrales van Nederland gaan de komende twee jaar al dicht, zoals vastgelegd in het Energieakkoord in 2013. Een aantal van de zes overige centrales behoort tot de meest efficiënte van Europa en zijn nodig voor de verdere ontwikkeling van duurzaam geproduceerde biomassa. Die is nodig om onze duurzaamheidsdoelstellingen te halen, maar ik zie ook in dat het voor het opwekken van energie alleen niet de toekomst is.

'Dit is geen reden om er dan maar mee te stoppen, want voor de productie van bijvoorbeeld bioplastics en brandstoffen voor de lucht- en scheepvaart zijn op termijn die grote hoeveelheden duurzame biomassa nodig - uit het hout wordt de lignine gebruikt voor verbranding in elektriciteitscentrales en de suikers voor transport en bioplastics. Maar als de kolencentrales dicht gaan komen de benodigde volumes duurzaam hout niet meer naar Nederland, waardoor een andere positieve ontwikkeling in de zogeheten biobase economy op zijn zachtst gezegd grote vertraging oploopt.'

De Amercentrale van Essent verbrandt kolen en biomassa. Beeld anp

Wat willen de 64 hoogleraren precies?

Met de belangrijke klimaattop in Parijs in het verschiet en op de huid gezeten door de rechter, wordt het hoog tijd dat Nederland eindelijk eens een duidelijk duurzaam signaal afgeeft. De meest effectieve maatregel die Nederland kan nemen is om alle elf kolencentrales te sluiten voor 2020. Niet alleen de oude uit de jaren tachtig, maar ook de nieuwere centrales, en zelfs de nieuwste drie die dit jaar pas in gebruik zijn genomen.

Kan de Nederlandse energievoorziening het aan als alle kolencentrales worden gesloten? Ja. De totale netto capaciteit van de energiecentrales in Nederland is circa 33 GW. Daarvan is naar schatting circa 20 GW nodig voor binnenlands gebruik door industrie en huishoudens. Alle kolencentrales hebben een vermogen van circa 7.5 GW. De gascentrales kunnen tezamen ruim 20 GW leveren. Als alle kolencentrales worden stilgelegd, blijft er nog circa 5.5 GW aan reservecapaciteit over. We kunnen dus morgen alle kolencentrales uitzetten zonder in de problemen te komen. Daarbij gaan we er van uit dat het extra benodigde gas bij voorkeur uit Noorwegen komt.

Er zijn ook nadelen verbonden aan het sluiten van kolencentrales. Zo halen we de duurzame energiedoelstelling in 2020 niet, doordat geen biomassa meer wordt bijgestookt in kolencentrales. Daardoor wordt het geschatte aandeel duurzame energie in 2020 10.8 procent in plaats van 11.9 procent, ver onder de doelstelling van 14 procent. Hier weegt volgens ons de CO2-reductie doelstelling op korte termijn zwaarder dan de duurzame energiedoelstelling.

Bovendien stijgt de Nederlandse elektriciteitsprijs met ongeveer 2-4 euro/MWh. Omgeslagen per gemiddeld Nederlands gezin is dat echter een gering bedrag, zo'n 10 euro per jaar.

Dit is een samenvatting van de open brief aan de Tweede Kamer, die op initiatief van de Rotterdamse hoogleraar transitiemanagement Jan Rotmans werd opgesteld en maandag verscheen in dagbald Trouw.

Reactie Energie-Nederland

'Het in 2013 gesloten Energieakkoord is ons compas voor verduurzaming van Nederland', zegt Sjoerd Marbus, woordvoerder van Energie-Nederland dat de belangen behartigt van bijna alle energiebedrijven in Nederland. 'In het akkoord staat dat vijf van de elf kolencentrales in de komende twee jaar sluiten. En dus niet allemaal. Dit zal alleen maar leiden tot meer import van vuile energie, waardoor op Europees niveau niets verandert aan de uitstoot van CO2.

'Zoals verder afgesproken in het Energieakkoord leveren wij een bijdrage aan de verduurzaming van Nederland door te investeren in windenergie, energiebesparing en het bijstoken van biomassa. Volgend jaar staat een evaluatie van het akoord gepland en zullen wij onze positie in deze discussie opnieuw bepalen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden