Kolderiek kwajongenstoneel waar het geweld zegeviert

'Zie de Russen in de verte der steppen'. Wat doe je met zo'n zinnetje op het toneel? Het komt voor in Ubu van Alfred Jarry uit 1896, dat gespeeld wordt door De Firma Rieks Swarte....

Bij Rieks Swarte gaat dat anders. Daar stempelt een speler tientallen mannetjes op de witte decorwanden: de Russen. Bij Swarte is een toneelstuk poppenkast, stripverhaal en beeldende kunst tegelijk. Als iemand de opdracht krijgt naar buiten te kijken, pakt hij of zij een kwast en schildert een venster op de muur. Dit is theater van de pure suggestie, van doen alsof. Kwajongens toneel vol brutale invallen en die stijl past wonderwel bij dit stuk van Jarry.

Volgens de overlevering schreef hij het als protest tegen zijn strenge leraren. Pa Ubu is een vuilbek en een tiran die iedereen wegmaait om aan de macht te komen. Zijn vrouw, een ellendige bitch, stookt hem op om koning te worden. Uit zijn mond komt een van de eerste teksten en de toon is meteen gezet: 'Godvoorzereet, lul, bal, eikelsijk.'

Het decor doet denken aan de kale garage waarin Ceaucescu en zijn vrouw jaren geleden werden vermoord. Die associatie komt door de lading die wel degelijk onder de grappen schuilgaat: het gaat niet best met onze democratie. De oorspronkelijke tekst is door Swarte stevig bewerkt tot een mengeling van quasi Vondeliaans, scheldwoorden en maffe versprekingen.

In het spel gaat het vooral om onzinnige slapstick, waarbij fraaie scènes zich in het geheugen vastzetten. Er wordt een lading rekwisieten aangedragen: levensgrote poppenlijken tuimelen de vloer op, er zijn fraaie projecties en met dweilen verandert het decor tot slot in een waar slagveld.

De scène waarin Ubu iedereen omlegt die hem in de weg zit, is een prachtige solo van de geblesseerde Tessa Dumée die noodgedwongen op krukken speelt. Debbie Korper maakt van Ma Ubu een heerlijke del, met haar asblonde pruik de geile hebberigheid zelve.

Alles is uitgevoerd in zwart-wit. Witte kostuums, onschuld die contrasteert met het geweld dat hier zegeviert. En wat wordt hier fantasierijk gestorven en gemoord. De koning krijgt een speelgoedpistool tegen zijn hoofd, hij zijgt met veel misbaar ineen. Ligt hij eenmaal dan wordt naast zijn mond een rood lapje neergelegd bij wijze van bloed.

Vrijwel alle spelers beheersen deze kolderieke stijl: Ferdi Janssen, Rafaël Troch en de jonge Floor van Berkestijn. Al moeten de radertjes nog wat soepeler gaan lopen, het is een verrukkelijke voorstelling die het geweld in de wereld verbeeldt, maar de humor niet vergeet. Enige smet is misschien de relatief lange duur. Swarte neemt Jarry's verhaal wel erg serieus en dan vergen alle verwikkelingen veel tijd. Maar dat vergeet je onmiddellijk bij het romantische eind waarbij de misdadigers ontkomen op een zeereis. Het kwaad wordt beloond in dit verraderlijke happy-end.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden