Kok neemt toevlucht tot biechtstoel Het is 'een mooi kindje'

Woensdagmorgen tegen twee uur in een broeierig perscentrum op het Frederiksplein. Is er nu een akkoord of niet? Ja, ze zijn er uit....

PETER DE GRAAF

Van onze correspondent

Peter de Graaf

AMSTERDAM

Mmm, legitieme vraag. Want in de ontwerptekst wordt slechts gesproken over uitbreiding met meer dan twee en minder dan zes landen. Maar dat is omdat we in principe uitgaan van drie nieuwe lidstaten, zegt een diplomaat, terwijl we natuurlijk geen aantal mogen noemen.

Sommigen opperen dat Dehaene Kok gewoon een beetje aan het pesten is. De Belgische premier was in zijn wiek geschoten door de manier waarop Nederland de belangen van de kleine landen verkwanselde. De verhouding tussen België en Nederland is in geen tijden zo slecht geweest.

Een half uur later: het probleem van Dehaene is opgelost. De tekst is aangepast. Sommige journalisten begeven zich al richting Carré voor de final press conference van Kok. Dan komt het bericht uit de Duisenberg-toren: Aznar stribbelt tegen. Ach nee toch. Ja, de Spaanse premier wil garanties dat als Spanje straks één van de twee commissarissen in de Europese Commissie moet opgeven, zijn land compensatie krijgt in de vorm van meer stemmen in de ministerraad.

Mmm, legitieme eis. Want Spanje heeft destijds genoegen genomen met relatief weinig stemmen in de raad omdat het twee commissarissen in Brussel kreeg. Maar waarom komt die man daar nu mee, diep in de nacht? Iedereen wil naar huis.

In de toren van De Nederlandsche Bank zet premier Kok zich voor de zoveelste keer in twee uitputtende dagen schrap om een doorbraak te forceren. Hij neemt zijn toevlucht tot de 'biechtstoel', zoals dat in Europees jargon heet. Kok roept Aznar bij zich en begint samen met de twee Europese zwaargewichten Kohl en Chirac druk uit te oefenen op de Spaanse premier. 'Kohl gaat gewoon op Aznar zitten, daar zijn we snel uit', grapt een zegsman.

Tegenover het selecte gezelschap van Kok, Kohl en Chirac geeft Aznar zich inderdaad snel gewonnen, al krijgt hij wel een aparte verklaring bij het verdrag over de speciale positie van Spanje. Daar zal straks rekening mee worden gehouden.

'Willen we naar Carré, dan gaan we naar Carré', roept het uitgeputte journaille. Iedereen hunkert naar het einde. Nog even verwarring als wordt gemeld dat de Italianen ook nog iets willen. 'Prodi moet zijn mond houden', bromt een diplomaat. Ook dat vlekje wordt snel weggepoetst.

Op naar Carré. Normaal een aardige wandeling met fraaie stadsgezichten, maar nu een bijna surrealistische zwalktocht door de nacht. Kok oogt opvallend fris, even over half vier.

De premier is koud begonnen om uit te leggen hoe tevreden en voldaan hij is over het Verdrag van Amsterdam, of de persconferentie wordt verstoord door actievoerders. Ze roepen leuzen tegen het 'Europa van de uitsluiting'. Kok blijft bewonderenswaardig kalm bij het zoveelste oponthoud.

Ook de buurman van Eurocommissaris Hans van den Broek ontpopt zich als een ordeverstoorder. Terwijl hij schreeuwend uit de zaal wordt verwijderd, roept Van den Broek hem zachtjes maar pesterig toe: 'Long live Europe'

Kok vervolgt zijn persconferentie.

'Het is een verdrag dat er wezen mag, al is het minder ambitieus dan het voorzitterschap zich had voorgesteld', meent de premier. Het is een verdrag van de kleine stapjes. Maar Europa kan vooruit. De euro is veiliggesteld en de onderhandelingen met de Oost-Europese landen kunnen beginnen.

Uitvoerig gaat de scheidende EU-voorzitter in op het mislukken van de hervorming van de Europese instellingen. Want de 'institutionalia' slokken de meeste uurtjes op in de tweedaagse Top. Maar Koks pogingen om nu al afspraken te maken over de omvang van de Europese Commissie en een andere stemmenverhouding in de Raad van Ministers zijn gedoemd te mislukken. Elk voorstel wordt afgeschoten door één of meerdere lidstaten.

Vooral Dehaene ontpopt zich tijdens de Top als een straatvechter. Hij wenst niet zomaar macht in te leveren ten gunste van de groten. Dehaene wil meer besluiten met gekwalificeerde meerderheid. Maar Kohl verzet zich daartegen vanwege de macht van de Länder.

'Iedere lidstaat heeft zijn eigen exclusieve opvattingen', legt Kok naderhand in Carré uit. Na uren vergaderen blijkt geen consensus mogelijk. Het is uiteindelijk Kohl die zich dinsdagavond laat de wijste toont. Hij neemt het initiatief om voorlopig alles bij het oude te laten. De bondskanselier is toch al nukkig omdat zijn eerdere deadline ('we moeten voor twaalf uur klaar zijn') sneuvelt.

Kohls voorstel om de status quo te handhaven wordt gretig aanvaard door Chirac en Blair. Daarna moet ook Kok zich erbij neerleggen dat het urenlange 'geleuter' over de macht niets zou opleveren.

Als die knoop is doorgehakt, wordt het Verdrag van Amsterdam snel beklonken. Alleen de laatste oprispingen van Dehaene en Aznar vergen nog enig geduld. Maar om half vier kunnen de vijftien regeringsleiders en twee staatshoofden het zweethok in De Nederlandsche Bank eindelijk verlaten. Moe maar tevreden. En sommigen, Kohl met name, een beetje geïrriteerd omdat het allemaal zo lang heeft geduurd.

Het Verdrag van Amsterdam is geboren. Het is een moeilijke bevalling geweest, maar het is 'een mooi kindje', aldus Kok. Ook Kohl prijst de uitkomst dat volgens hem 'een solide basis' vormt voor de toekomst. Dehaene toont zich minder tevreden. Het is veel minder dan hij gehoopt had. De Belgische premier meent dat de onderhandelingen op verschillende punten 'in het dak zijn blijven steken'.

Voor de leiders geldt echter vooral dat een punt is gezet achter een lange, moeizame weg naar een nieuw verdrag. Een verdrag dat eigenlijk niet echt nodig is en daardoor steeds verder is afgezwakt. 'Het is een verdrag van de status quo', aldus een diplomaat. Maar dat willen de EU-leiders natuurlijk liever niet weten. Want waarom zou je zo lang vergaderen over zo weinig ?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden