Kok II is een kabinet voor journalisten

Aanstaande dinsdag leest de premier van het tweede paarse kabinet, Wim Kok, dan toch zijn regeringsverklaring voor. Wie het regeerakkoord gelezen heeft, begrijpt waarom het zo lang moest duren voordat het parlement tekst en uitleg krijgt bij het regeerakkoord; niet omdat, de officiële reden, tout Den Haag na het formeren...

Het bewijs voor deze stelling spat van praktisch elke pagina van het akkoord dat PvdA, VVD en - ocharme - D66 een maand geleden sloten. Voorlopig zij met twee hoofdzaken volstaan: het begrotingsbeleid, de bezuinigingen in het bijzonder, en de hervorming van de uitvoering van de sociale zekerheid.

Het eerste kabinet-Kok bedacht de openbare financiën in 1994 met twee zegeningen. Ten eerste een nieuw stelsel begrotingsregels dat 'trendmatig begrotingsbeleid' is gaan heten en een weldadige rust en discipline bracht in het begrotingsproces. Ten tweede bezuinigingen op de collectieve sector van in totaal 18 miljard gulden.

Het tweede kabinet-Kok handhaaft, ondanks gesputter van de PvdA tijdens de onderhandelingen, het trendmatige begrotingsbeleid, maar toont zich in het bezuinigen weekhartig. Dit blijkt niet alleen uit het totale bezuinigingsbedrag, slechts 7,75 miljard gulden, een daling met 57 procent ten opzichte van Kok I, maar ook en vooral uit de manier waarop het bezuinigingsbedrag is samengesteld. Kok I weigert, als het op bezuinigen aankomt, keuzes te maken.

Kok en consorten kondigen het gebrek aan ambitie zelf aan. 'Bij de voorgestelde besparings- en ombuigingsmaatregelen is ernaar gestreefd bestaande voorzieningen en de kwaliteit van de dienstverlening van de overheid zoveel mogelijk te ontzien.' Dit is taal van een coalitie die zich heeft voorgenomen braaf op de winkel te passen.

De lijst bezuinigingen bevestigt dit beeld. Departementen, bedachten de politieke visionairs die het akkoord sloten, kunnen best wat slimmer potloden, bureaus en telefoontikken inkopen: besparing 246 miljoen gulden. Knap bedacht toch! En als die departementen nu eens 5 procent minder mensen in dienst hebben, scheelt dat ook alweer 144 miljoen gulden. We geven die ambtenaren net iets minder loon - weer 435 miljoen gulden verdiend. En dan laten we ze ook tot op iets latere leeftijd

doorwerken (100 miljoen) en beknibbelen we op hun ziektekostenverzekering, wat we een 'marktconforme benadering' kunnen noemen (300 miljoen).

Bijna de hele lijst bezuinigingen bestaat uit dergelijke sprokkelpostjes. Nog een paar, omdat ze de kneuterigheid van dit kabinet zo mooi typeren. Als de Gasunie met de tuinders nu eens een fatsoenlijke gasprijs overeenkomt, stijgen de gasbaten van de overheid!

Bezuiniging: 150 miljoen. En het bedrijfsleven zal in deze gouden economische tijden toch wel niet al te veel bezwaar durven maken als we voor 110 miljoen gulden subsidies wegstrepen?

De lijst bezuinigingen telt slechts drie posten van 500 miljoen gulden of meer. En eerlijk gezegd ogen die niet bikkelhard. Voor het 'tegengaan van misbruik en oneigelijk gebruik fiscale regelgeving' is 500 miljoen gulden ingeboekt, een bedrag dat voorbij gaat aan het ervaringsgegeven dat fiscalisten sneller gaten in belastingwetgeving opsporen dan dat staatssecretarissen ze kunnen dichten. De beslissingsmacht over de geboekte bezuiniging van 1,3 miljard gulden op Europese uitgaven ligt primair buiten Nederland, wat 'de inzet' van het Nederlandse kabinet ook wezen mag. En de bezuiniging van 500 miljoen gulden op de uitvoering van de sociale zekerheid zal, gegeven de kabinetsplannen voor de hervorming hiervan, niet worden gehaald.

Niet dat peuteren, friemelen en sprokkelen niet nuttig is, maar daarbovenop verwacht je van een ambitieus kabinet politieke keuzes. Die worden door Kok cus suis niet gemaakt.

De flodderige indruk van het regeerakkoord komt ook en vooral tot uitdrukking in het plan voor de uitvoering van de sociale zekerheid. Voor de zomer bereikten werkgevers en werknemers in hun Stichting van de Arbeid ter zake een historische compromis dat uitvoerders de ruimte geeft om te ondernemen en de overheidstaak terugbrengt tot juiste proporties: regelgever en organisator van streng, onafhankelijk toezicht. De Sociaal Economische Raad sloot zich onder leiding van de toenmalige SER-voorzitter Klaas de Vries bij dit advies aan. Minister Klaas de Vries van Sociale Zaken echter dient het op dit punt inferieure regeerakkoord uit te voeren.

Het kabinet neemt de uitvoerders van de sociale zekerheid een zeer belangrijkste productbeslissing uit handen, de beslissing namelijk over de claim van een cliënt op een uitkering. Niet de uitvoerder, maar een publiek 'Centrum voor Werk en Inkomen' neemt het besluit of iemand al dan niet recht heeft op geld.

Hiermee wordt niets gewonnen in termen van rechtvaardigheid of efficiëntie maar wel veel verloren. Deze frustratie van de bedrijfsvoering van de uitvoerders namelijk, zal potentiële toetreders tot de markt afschrikken en de efficiëntie van de uitvoering doen afnemen, temeer daar de Centra voor Werk en Inkomen garant staan voor slechte organisatie en bureaucratie.

En dus, nog voordat er een woord gezegd is over de zorgsector (waar vooral 'bestuurlijke rust' moet komen, aldus het akkoord) of over de concurrentie om het spoor (een tienjarig contract voor de NS voor het kernnet, wie verzint zoiets?) of over onderwijs (Kafka blijft gewoon in Zoetermeer wonen), mag reeds geconcludeerd worden dat Kok II geen groots kabinet zal zijn.

Er is maar een groep Nederlanders die dit een geruststellende constatering kan vinden: journalisten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden