Kok en Van Mierlo delen in nederlaag Lubbers

Sinds president Bush vijf jaar geleden proclameerde dat 16 november een speciale dag zou zijn, namelijk de Dutch-American Heritage Day, komen Amerikanen en Nederlanders in de VS ieder jaar bijeen voor een groot en chic galafeest....

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

WASHINGTON

Tien dagen geleden leek de keuze van de eregast van het festijn perfect: drs Ruud F.M. Lubbers. Volgens de uitnodiging de 'toekomstige secretaris-generaal van de NAVO' aan wie op 17 november de 'J.W. Middenhof Award for Excellence' zal worden uitgereikt.

Middenhof was een voormalig Amerikaans ambassadeur in Nederland, en de prijs wordt uitgereikt aan degene die zich op een uitzonderlijke manier heeft ingespannen voor de 'langdurige en veelomvattende' vriendschap en samenwerking tussen de VS en Nederland.

Het bestuur van de organisatie twijfelde er net als vele anderen geen moment aan dat de VS de kandidatuur van de Nederlanderzouden steunen. Het ging immers om een Nederlandse toppoliticus, een verklaarde transatlanticus, die meewerkte aan de plaatsing van kruisraketten en zich in Europees verband op talloze momenten heeft ingezet voor goede Amerikaans-Europese verhoudingen.

Dat idee had ook postgevat in de hoofden van de Nederlandse regering en de Nederlandse ambassadeurs in Washington en Brussel en natuurlijk in dat van Lubbers zelf. Niemand van de direct betrokkenen bij de campagne om Lubbers te verheffen tot topambtenaar van de NAVO rook meteen na het sollicitatiegesprek onraad.

Voordat Van Mierlo Lubbers formeel kandidaat stelde, is alleen pro forma geprobeerd een duidelijk beeld te krijgen van het Amerikaanse standpunt. Toen de Amerikanen antwoordden dat eerst nog gesproken moest worden met de Deense ex-minister Elleman-Jensen, werd dat door Den Haag en de ambassadeurs uitgelegd als wellevendheid ten opzichte van Denemarken, maar niets om serieus te nemen. Er hing volkomen ten onrechte een sfeer van vanzelfsprekendheid over Lubbers' vertrek naar Brussel.

Van meet af aan is de ongebruikelijke solliciatieprocedure niet serieus genomen. De gesprekken werden beschouwd als een formaliteit, hooguit bedoeld om de Amerikaanse machtspositie in de NAVO te onderstrepen. En dat is een misrekening geweest. Ook van Lubbers, die volgens Amerikaanse diplomaten in The Washington Post van zaterdag niet alleen een slechte indruk heeft gemaakt, maar ook 'to cocksure' was van zijn benoeming. Hoe kan het ook anders, want hij beschikte over de steun van Engeland, Duitsland en Frankrijk en over een in Washington bekende staat van dienst.

Bij minister Christopher van Buitenlandse Zaken was de indruk ontstaan dat hij door de grote drie in Europa niet serieus werd genomen. Als hij een sterke en zelfbewuste minister van Buitenlandse Zaken zou zijn geweest, had hij zonder lang nadenken de consensus in Europa begroet als een opmerkelijke, vlotte bijdrage aan de snelle vervulling van een belangrijke vacature.

Maar Christopher is een zwakke minister, die voortdurend wordt bekritiseerd door het Congres, de media en zijn Europese collega's. Hij is supergevoelig voor alles wat die indruk van zwakte bevestigt. Zeker nu de Amerikaanse regering aan de vooravond staat van het sturen van GI's naar Bosnië, staan de zenuwen strak gespannen.

Zonder een spoor van sentiment en keihard hebben Christopher en de Nationale Veiligheidsadviseur Lake Lubbers daarom al op de dag van zijn kandidatuur afgeschreven. Lubbers was niet alleen te zeker van zichzelf, hij gaf ook te algemene antwoorden op gedetailleerde vragen, en ten slotte leek hij 'qua temperament' eerder geschikt voor een functie in de Europese Gemeenschap dan in de NAVO.

De Amerikanen willen op die post niet alleen een man met een grote ervaring in defensie- en veiligheidskwesties', omdat de NAVO aan de vooravond staat van een grote vredesoperatie. Ook wordt er gezocht naar een Europeaan die kan fungeren als een spreekbuis van Amerika, als 'His Masters Voice'. Zo bezien was er wellicht sprake van verkeerde type-casting, want ofschoon wel een transatlanticus is Lubbers geen boodschapper van een Amerikaanse minister. Vandaar ook dat de naam van Van den Broek hardnekkig blijft rondzoemen.

De belangrijkste ommissie is echter geweest dat de Nederlandse regering en de Nederlandse ambassadeurs in Washington en Brussel zich van tevoren wel hebben ingespannen om de steun van Europese bondgenoten te verwerven, maar Washington for granted namen. Zij hebben zich niet vergewist van de nieuwe gedachten daarover het profiel van de functie, de gevoeligheden in de beeldvorming en de nervositeit over Bosnië. Met Lubbers hebben daarom ook premier Kok, minister Van Mierlo en twee Nederlandse topdiplomaten een onverwachte nederlaag geleden.

Oscar Garschagen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden