Kok brengt kabinet ten val

Minister-president Wim Kok heeft vier weken voor de verkiezingen zijn tweede paarse kabinet ten val gebracht. Kok zei daarmee 'de politieke medeverantwoordelijkheid van Nederland zichtbaar te willen maken' voor de genocide in Srebrenica....

'Nederland neemt nadrukkelijk niet de schuld op zich voor de gruwelijke moord op duizenden Bosnische moslims in 1995', zei Kok 's middags in zijn verklaring voor de Tweede Kamer. 'De internationale gemeenschap is anoniem en kan niet op een zichtbare manier verantwoordelijkheid nemen tegenover de slachtoffers en nabestaanden van Srebrenica. Ik kan en doe dat wel.'

Kok maakte zijn besluit 's ochtends kenbaar aan zijn collega's in een inderhaast bijeengeroepen ministerraad. 's Middags tegen drieën diende hij zijn ontslag in bij de koningin op Huis ten Bosch, om het daarna aan de Tweede Kamer bekend te maken. Het kabinet zal demissionair de lopende zaken afhandelen.

Het is de eerste maal in de parlementaire geschiedenis dat een kabinet aftreedt terwijl het niet in conflict is met het parlement of onderling verdeeld is. D66-minister Brinkhorst noemde het besluit daarom indrukwekkend.

Koks overweging af te treden was in het weekeinde gerijpt. Zijn besluit was volgens de premier niet beïnvloed door eerdere aankondigingen van de ministers Pronk (VROM) en De Grave (Defensie) om af te treden. 'Het heeft wel voor de nodige complicaties gezorgd.'

Kok was de afgelopen dagen volgens collega-bewindslieden diep geraakt door het eigengereide optreden van Pronk. Vrijdag botsten Pronk en Kok hard tijdens de ministerraad, toen voor het eerst over het NIOD-rapport werd gesproken. Kok confronteerde Pronk met oude notulen, waaruit blijkt dat hij in 1995 uitspraken heeft gedaan die haaks staan op zijn huidige beweringen.

Volgens Pronk had het kabinet in 1995 moeten ingrijpen om de genocide te voorkomen. Maar blijkens de notulen van de ministerraad zei Pronk op 11 juli 1995, de dag dat Srebenica viel, juist dat hij geen genocide verwachtte. Andere toenmalige ministers, met name Voorhoeve van Defensie en Van Mierlo van Buitenlandse Zaken, zeiden indertijd wel te vrezen voor het leven van duizenden Moslimmannen.

Toch maakte Pronk maandag publiek dat hij aftreedt, omdat hij vindt dat Nederland de Moslimbevolking van Srebrenica onvoldoende heeft beschermd. Kok berispte hem omdat hij zich niet hield aan de afspraak dat het kabinet vrijdag pas een afweging zou maken.

VVD, PvdA en D66 hielden crisisberaad en Kok besloot daarop een extra ministerraad bijeen te roepen.

Het kabinet kan nu alleen nog demissionair verantwoording afleggen aan de Tweede Kamer over het NIOD-rapport. Er is inmiddels een meerderheid in de Tweede Kamer voor een parlementaire enquête over de politieke verantwoordelijkheid.

D66, CDA, GroenLinks en de SP waren daar al voorstander van, gisteren maakte ook de PvdA bekend te willen meewerken. De VVD twijfelt nog. De partijen willen de enquête liefst dit jaar nog houden. De Tweede Kamer praat vandaag met Kok over zijn verklaring.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.