Kohl ontbeert een echte oppositie

SINDS OPPOSITIELEIDER Rudolf Scharping van zijn fiets is gevallen, zijn de Duitse sociaal-democraten zo mogelijk nog verder van huis dan voorheen....

WILLEM BEUSEKAMP

Gezien de reacties betrof de publieke verontrusting veel meer het feit dat de fractievoorzitter van de SPD geen helm had gedragen ('slecht voorbeeld voor onze kinderen') dan de politieke gevolgen. Pas toen duidelijk werd dat Scharping op z'n vroegst in augustus naar Bonn terugkeert en derhalve het lopende bezuinigingsdebat moet missen, besefte zijn aanhang dat niet partijvoorzitter Lafontaine, maar de vorig jaar door het congres gekielhaalde Scharping de richting wijst.

Die richting lijkt definitief verdwenen, juist in een periode dat 't erop aankomt.

Voor de zich van zijn val herstellende Scharping moet het een kwelling zijn te zien hoe Helmut Kohl zonder al te grote problemen zijn bezuinigingspakket van vijftig miljard mark door het parlement jast. Het is een teken aan de wand dat ook de Duitse vakbeweging geen vertrouwen meer heeft in de SPD, haar natuurlijke partner tegen de 'afbraakpolitiek' van de christen-democraten en rechts-liberale FDP.

Vanaf gisteren heeft de oppositie zich namelijk naar de straat verplaatst: op verschillende strategische plekken in het regeringscentrum hebben vakcentrale en de grootste vakbond, IG Metall, een 'permanent actie- en informatiecentrum' ingericht, waar bedrijven, pers en volksvertegenwoordigers worden voorgelicht over 'het zogenaamde bezuinigingsbeleid'. De werkgevers op hun beurt laten geen dag voorbij gaan het parlement via penetrante open brieven tot spoed te manen.

Op de massa-demonstratie, eerder deze maand in Bonn, was al duidelijk dat de bonden het heft in handen hebben genomen. Oskar Lafontaine kreeg een spreekverbod en in zijn plaats mocht Duitslands enige vrouwelijke lutherse bisschop waarschuwen tegen Kohl c.s. De voornaamste spreker, voorzitter Schulte van de Duitse vakcentrale DGB, verdween overigens na afloop met een geheimzinnige virusziekte in het ziekenhuis. En IG Metall-voorzitter Zwickel moet zich uitgerekend nu verweren tegen het verwijt dat zijn bond 130 miljoen heeft verkwanseld bij vage vastgoed-transacties.

Een treffend voorbeeld van de huidige SPD zijn het stemgedrag en de aansluitende capriolen over de winkelsluitingswet. Naar Nederlands voorbeeld, dus na jaren ruzie en fel verzet van de christen-democraten, accepteerde het Duitse parlement vorige week vrijdag dat de winkels voortaan dagelijks tot 20 uur en op zaterdag tot 16 uur mogen openblijven. 's Zondags kunnen de bakkers tevens gedurende enkele uren verse broodjes verkopen.

De SPD is tégen. Niet omdat wordt betwist dat de maatregel dringend gewenste nieuwe banen kan opleveren en dat een overgrote meerderheid van de bevolking langer wil kunnen winkelen, maar omdat de regeringscoalitie van Kohl vóór stemde. (Op zichzelf een prestatie van jewelste van Wolfgang Schäuble, de fractievoorzitter van CDU/CSU, dat hij zijn gelederen min of meer gesloten kreeg). Maar omdat niet alle christen-democraten akkoord gingen, hoopt de SPD alsnog alles bij het oude te kunnen houden.

'Met alle denkbare middelen', aldus fractiemanager Struck, zal de SPD vechten tegen de nieuwe sluitingstijden. Dat gaat als volgt in z'n werk. In de Bondsraad tekent de SPD protest aan tegen de nieuwe wet, die daarop in een bemiddelingscommissie belandt. Elk compromis wijst de SPD van de hand, waardoor de wet terugkeert in de Bondsdag. De coalitie heeft dan de zogenoemde Kanzlermehrheit nodig, de absolute meerderheid van 337 van de 672 Bondsdag-zetels. Als het even tegenzit, blijft inderdaad alles bij het oude.

Verschillende fractieleden, onder wie de gepensioneerde voorzitter van IG Chemie, de eerbiedwaardige Hermann Rappe, verklaarden na afloop van het debat dat hun verstand stil stond. Veel SPD'ers waren vóór de nieuwe wet, maar werden door Scharpings vervanger Günter Verheugen bedreigd met uitsluiting. Uit bezorgdheid voor de eenheid binnen de fractie en zijn eigen politieke lot stemde ook Rappe uiteindelijk tegen.

Ook leuk is het standpunt van de grootste oppositiepartij inzake de gehate 'Soli', de solidariteitstoeslag ten behoeve van de ex-DDR. Deels nog onder aanvoering van een wakkere Scharping wijzigde het oordeel zich in korte tijd van opheffen, verlagen, handhaven, en weer opheffen tot verhogen. De coalitie heeft besloten tot een stapsgewijze verlaging. Hans Eichel, minister-president van de deelstaat Hessen en behorend tot het links-van-het-midden deel van de SPD, meent dat zijn partij spoorslags dient terug te keren naar de kern van de zaak.

De kern is dat talrijke delen van het regeringsprogramma allerminst a-sociaal, maar dringend noodzakelijk zijn gezien de exploderende collectieve lasten en record-werkloosheid. Verzet heeft volgens Eichel helemaal geen zin, zeker niet als de burger wordt voorgerekend hoeveel geld gemoeid is met het ziekelijke verschijnsel van overvloedig kuren op kosten van de baas en overheid of het wereldwijd unieke en peperdure systeem van doorbetaling bij ziekte.

''t Wordt wel erg saai hier, zo helemaal zonder oppositie', zegt Helmut Kohl in een cartoon van de Neue Ruhr Zeitung. Lafontaine wilde er vorige week wat aan doen door zijn Labour-collega Tony Blair te verleiden tot een reisje op de Rijn. Adviezen zouden worden gevraagd. De Britse sociaal-democraat kwam een uur te laat: zijn onderhoud met Helmut Kohl was zo onderhoudend dat hij de tijd was vergeten. De voorgaande dag was Blair stormachtig onthaald op het congres van de Duitse . . . werkgevers.

Willem Beusekamp

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden