Kohl en Bondsdag hebben niets te zeggen in discussie over ARD

Het belangrijkste nieuws in Duitslands meest bekeken tv-journaal, Tagesthemen, zal als vanouds 's avonds afwisselend worden becommentarieerd door een rechtse bal uit Beieren, een liberaal uit Hamburg of een gedegen sociaal-democraat uit Keulen....

Van onze correspondent

Willem Beusekamp

BONN

Wie de afgelopen twee weken ook maar even naar een Duitse zender of krant heeft gekeken, moet de indruk hebben gekregen dat binnenkort 'Duitsland 1' op zwart gaat. Een discussienota van twee deelstaatpremiers leidde tot zo veel opschudding, dat er zelfs een debat in de Bondsdag aan besteed moest worden. Bondskanselier Kohl deed ook mee; omdat hij uitgesproken de pest heeft aan enkele ARD-programma's deed ook hij alsof de ARD maar weg moest.

Het pikante is dat noch de bondskanselier noch de Bondsdag ook maar iets heeft te zeggen over de 'Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland', de ARD. Over de toekomst van deze omroeporganisatie beslissen de deelstaten, geheel conform de federale bestuursstructuur van de Bondsrepubliek.

De ARD is een overkoepeling van in totaal elf regionale zenders, onder andere de Bayerischer Rundfunk, Radio Bremen en de Westdeutscher Rundfunk (WDR). Gezamenlijk verzorgen zij (onder meer) de uitzendingen op het eerste net. Het tweede net wordt gevuld door het ZDF, een centralistisch opgezette omroep, waar de politieke partijen achter de schermen vrijwel dagelijks gevechten leveren over de vraag wie bepaalde programma's mag leiden. Het ZDF is braaf.

De ARD is niet braaf, althans enkele grote leden niet, zoals de WDR, de Norddeutscher Rundfunk en de Hessischer Rundfunk. Kohls rechterhand, minister Friedrich Bohl van de bondskanselarij, kan het beter zeggen: de WDR is volgens hem een 'werkplaats van vervalsers' en de journalisten uit Hessen maken 'Rotfunk'. De WDR, met een verplichte uitzendingsbijdrage van 22 procent de grootste deelnemer, zou de gehele ARD bovendien terroriseren, besturen als een 'concern' en de regionale 'dochters' aan de kant drukken.

Wat de politici meer steekt, zijn bepaalde programma's van de tv-makers uit het 'socialistische roergebied'. Het programma Monitor is zo'n raddraaier; of het befaamde Bericht uit Bonn, waar de kanselier en zijn kabinetsleden iedere vrijdag in gummipoppen worden uitgebeeld en belachelijk gemaakt. Of het wel heel provocatieve ZAK.

Voor de gemiddelde kijker valt het wel mee. Zoals gezegd draaien de commentatoren van de elf ARD-omroepen in het avondjournaal hun wisseldiensten, zodat het evenwicht in de politieke kleur nauwkeurig wordt gehandhaafd. Op andere uren komt eveneens iedere richting aan het woord, worden alle aspecten van de samenleving van verschillende zijden belicht.

Dat er bij de ARD iets moet veranderen, vinden de omroepen zelf ook. De organisatie heeft niet minder dan 23.200 mensen in vaste dienst en komt niet uit met de 6,9 miljard mark (over 1993) aan verplichte omroepbijdragen van kijkers en luisteraars. De verliezen lopen in de honderden miljoenen, overigens net als bij het ZDF. De slechte resultaten zijn niet alleen veroorzaakt door de veel te grote bureaucratie, maar evenzeer door dalende kijkcijfers (dus minder reclame-inkomsten) als gevolg van de concurrentie van de talrijke commerciële zenders.

Waar het de afgelopen weken echt om ging - al kwam dat in vrijwel geen enkele discussie uit de verf - is de wens van verschillende deelstaten (Beieren en Saksen onder meer) om hun regionale zenders uit de ARD te halen en voortaan zelf via de satelliet een compleet programma te verzorgen, onder maximale controle van de lokale politici. Wat dat betreft hebben de deelstaatvorsten snel geleerd van Helmut Kohl, die van de commerciële zender Sat-1 voor zichzelf exclusief zendtijd heeft gekregen.

Waar het ook om ging - en dat werd bewust verzwegen - zijn de langzamerhand opzienbarend te noemen belangenverstrengelingen tussen politieke partijen en de twee grootste eigenaars van commerciële tv-stations, Leo Kirch uit München en het Bertelsmann-concern. De twee hebben met hun belangen in RTL, RTL 2, Sat-1, Pro-7, Kabel-1, Vox, Sport-tv, en TV Premiere vrijwel een monopoliepositie en hadden bijna, als de Europese Commissie het niet had verboden, samen met Duitse Telecom de complete Duitse markt voor abonnee-tv onder elkaar mogen verdelen.

Volgend jaar komt de discussie over de ARD in alle hevigheid terug, zodra het 'Staatsverdrag over de omroepen in het verenigde Duitsland' (augustus '91) moet worden aangepast. De zestien deelstaten vinden namelijk niet dat de wettelijk verplichte voorziening (door alle omroepen) van een zo breed mogelijke informatie thans optimaal is geregeld.

Ter discussie staan dan verschillende modellen aan de hand waarvan kan worden uitgerekend welke omroep welk marktaandeel in welke sector heeft. Wettelijk zou kunnen worden vastgelegd wie wat voor programma's voor z'n rekening moet nemen. RTL ziet er weinig in. 'Afgezien van Kazachstan is er geen land ter wereld waar dergelijke maatstaven konden worden ontwikkeld.'

(Hierbij hoort stuk met Fragment uit programma Monitor)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden